Op 4 oktober 2025 publiceerde het Intelligence Centre van de Estse strijdkrachten een rapport waarin wordt gesteld dat de activiteiten van de Russische “schaduwvloot” in de Oostzee aanzienlijk gevaarlijker worden. Eerdere beperkingen van deze activiteiten zouden de veiligheid in de hele regio aanzienlijk versterken.
Escalatie in Deense wateren met herhaalde confrontaties
Op 3 oktober verklaarde Thomas Arnkiel, directeur van de Deense militaire inlichtingendienst, dat Russische oorlogsschepen herhaaldelijk provocaties uitvoerden in de Deense zeestraten die de Oostzee met de Noordzee verbinden. Volgens Arnkiel hebben Russische schepen onder meer wapens gericht op Deense helikopters en de navigatiesystemen verstoord. In sommige gevallen leidde dit tot ernstige verstoring van GPS-signalen. Een Russisch oorlogsschip lag meer dan een week voor anker in Deense wateren, mogelijk als waarschuwing tegen eventuele beperkingen van de schaduwvloot.
Strategisch belang van de Oostzee voor Rusland
Sinds het begin van de grootschalige militaire agressie tegen Oekraïne is de Oostzee een cruciale handelsroute voor Rusland geworden, waarnaar naar schatting 60% van de Russische olie-export verloopt. Beperkingen van deze scheepvaart zouden zowel de inkomsten van Rusland als diens militaire capaciteiten verminderen. Daarnaast kan het de kans op ecologische rampen verkleinen, vooral gezien de slechte staat van veel tankers. Er is bovendien groeiende bezorgdheid over de rol van de schaduwvloot bij veiligheidsincidenten in kustlanden, waaronder Denemarken, Nederland, Zweden, Duitsland en België, onder meer via drone-activiteiten.
Internationale reacties en gezamenlijke maatregelen
Estse functionarissen geven toe dat hun capaciteiten om de schaduwvloot te beheersen grotendeels uitgeput zijn, en roepen op tot gezamenlijke internationale acties. Sinds de zomer van 2024 vereist Estland bijvoorbeeld in de Finse Golf verzekeringsdocumenten van dergelijke schepen, gesteund door artikel 110 van het VN-zeerechtverdrag, dat kuststaten het recht geeft schepen te controleren op zee bij vermoeden van overtredingen.
Op 2 oktober kondigde president Emmanuel Macron aan dat Europese landen maatregelen zullen nemen tegen schepen van de Russische schaduwvloot in hun wateren. Volgens Macron ondersteunt tussen de 800 en 1000 tankers de militaire inspanningen van Rusland. Deze verklaring volgde op de arrestatie van twee bemanningsleden van de Boracay, een tanker die toebehoort aan de schaduwvloot, nabij strategische Deense locaties.
NATO versterkt toezicht in de Oostzee
Eind september 2025 besloot de NAVO het toezicht in de Oostzee op te voeren na meerdere incidenten met drones nabij strategische objecten van landen in de regio, waaronder Denemarken. NATO zal hiervoor een uitgebreide bewakingscapaciteit inzetten, waaronder inlichtingenplatforms en intensieve gegevensverzameling.
De intensivering van de controles en gezamenlijke maatregelen van landen met toegang tot de Oostzee kan volgens experts de veiligheid in Noord-Europa aanzienlijk versterken en tegelijk de risico’s van hybride conflicten verkleinen.
