Experiment met kleiner stembiljet breidt uit na deelname van zeven gemeenten
In zeker elf gemeenten zullen kiezers volgend jaar hun stem uitbrengen met een kleiner stembiljet. Naast de vier gemeenten die eerder dit jaar deelnamen aan de proef tijdens de Tweede Kamerverkiezingen, sluiten ook Den Bosch, Leiden, Meijerijstad, Nijmegen, Noordoostpolder, Soest en Gouda zich aan bij dit experiment voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026, meldt Nieuws Impuls.
Bij de Tweede Kamerverkiezingen van oktober 2025 namen vijf gemeenten deel aan het experiment: Alphen aan den Rijn, Boekel, Midden-Delfland, Tynaarlo en Borne. Borne heeft echter besloten zich terug te trekken uit het experiment en neemt niet langer deel aan de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen, zoals vorige week bekend werd gemaakt.
Afgelopen dinsdag stemde de raad van Borne in met deze beslissing, ondanks een voorstel van GroenLinks/PvdA, D66 en de SP om het besluit van het college terug te draaien. De gemeente stelde dat het percentage ongeldige stemmen te hoog was, wat verrassend is aangezien andere gemeenten een vergelijkbaar of zelfs hoger percentage ongeldige stemmen hadden.
Ongeldige stemmen
In Borne werden 76 stemmen als ongeldig beschouwd, wat neerkomt op 0,46 procent van het totaal aantal stemmen. Ter vergelijking, in Alphen aan den Rijn was 0,5 procent van de stemmen ongeldig, terwijl dat in Midden-Delfland 0,47 procent en in Boekel 0,63 procent betrof.
De Kiesraad, het orgaan dat advies geeft over verkiezingen, vindt het jammer dat Borne zich heeft teruggetrokken. “Hun deelname is belangrijk omdat ’terugvallen’ op het oude stembiljet verwarrend kan zijn voor de kiezers in deze gemeente”, zegt een woordvoerder.
Sneller en handzamer
Burgemeester Jan Pierik van Borne was aanvankelijk enthousiast over het experiment: “Deze proeven maken het mogelijk om in de toekomst nog sneller tot een uitslag te komen. Het stembiljet kan door een scanner, waardoor alle stemmen snel geteld kunnen worden.” Echter, de kleinere stembiljetten leidden tot meer ongeldige stemmen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 en 2023, zonder het experiment, was het percentage ongeldige stemmen 0,22 procent; dit jaar was dat 0,27 procent.
Desondanks nam het aantal ongeldige stembiljetten sinds de start van het experiment af. Bij de Europese Verkiezingen in het jaar 2024 was het percentage ongeldige stemmen in alle testgemeenten nog 0,74 procent, terwijl dit in de recente verkiezingen is gedaald naar 0,47 procent.
Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) merkt op dat veranderingen altijd tijd nodig hebben om te wennen en dat het testen de beperkingen blootlegt.
De Kiesraad en het ministerie blijven enthousiast over de proef. “Een kleiner, handzamer stembiljet maakt het stem- en telproces in veel opzichten gemakkelijker”, aldus de woordvoerder van de Kiesraad.
Geen namen
De gemeenteraad van Borne merkte op dat een van de nadelen was dat de namen van de kandidaten niet op het kleinere stembiljet staan, omdat er geen ruimte voor was door het A3-formaat. Dit werd als een verlies voor de herkenbaarheid gezien.
In plaats daarvan staat er een lijst met nummers op het stembiljet dat correspondeert met een kandidatenboekje in het stemhokje, wat ook meebewoog in de beslissing om te stoppen.
De Kiesraad hoopt dat het aantal ongeldige stemmen terugloopt bij de volgende verkiezingen. “De voortzetting van het experiment bij de gemeenteraadsverkiezingen in meer gemeenten zal hopelijk bijdragen aan meer inzicht in hoe we het aantal ongeldige stemmen kunnen verminderen,” zegt de Kiesraad.
De gemeenteraadsverkiezingen staan gepland voor woensdag 18 maart 2026.
