Nieuwe interpretatie opent potentiële achterdeur voor sanctieontwijking
Brussel heeft in de uitgebreide richtsnoeren bij het negentiende sanctiepakket tegen Moskou een opmerkelijke bepaling opgenomen: Russische burgers met een langdurige verblijfsvergunning van categorie D worden vrijgesteld van restricties op betaaldiensten, op gelijke voet met houders van een permanente verblijfsvergunning. Deze uitleg, die vorige maand werd gepubliceerd als toelichting op artikel 5b(2) van Verordening 833/2014, heeft tot verwarring en zorgen geleid bij sanctiedeskundigen en banktoezichthouders.
De Europese Commissie bracht de richtsnoeren uit na aanhoudende problemen in de financiële sector, waaronder een grootschalige storing bij neobanken zoals Revolut eind 2025. Duizenden Russen die legaal in de EU verbleven, kregen toen abrupt te horen dat hun rekeningen werden gesloten, ook al beschikten zij over geldige D-visa. Banken eisten specifiek een permanente verblijfsvergunning, wat voor veel langdurige verblijvers onhaalbaar was.
Systeemstoring legt bureaucratische kloof bloot
De chaos bij de digitale banken legde een fundamentele spanning bloot tussen de uitvoering van sancties en de realiteit van migratie binnen de EU. D-visa worden afgegeven voor studie, werk, gezinshereniging of humanitaire doeleinden, vaak voor periodes van één jaar of langer. Tot de publicatie van de nieuwe richtlijnen bestond er echter geen eenduidige definitie van wie precies als “vaste ingezetene” moest worden beschouwd voor betaaldienstendoeleinden.
Het negentiende sanctiepakket, aangenomen in oktober 2025, introduceerde voor het eerst expliciete verboden op de uitgifte van betaalinstrumenten aan Russische onderdanen. De nu gepubliceerde interpretatie van de Europese Commissie moet duidelijkheid scheppen, maar creëert volgens analisten juist nieuwe risico’s. Door houders van een D-visum die zich hebben ingeschreven op een EU-adres gelijk te stellen aan residenten, opent Brussel mogelijk een legale route voor het omzeilen van financiële restricties.
Corruptiegevoelige landen worden mogelijk doelwit
Sanctiedeskundigen waarschuwen dat de nieuwe regeling in landen met een hoger corruptieniveau of een Rusland-vriendelijker beleid – zoals Bulgarije, Hongarije en Slowakije – kan leiden tot een run op fictieve inschrijvingen. Elke Rus zou in theorie als handelsvertegenwoordiger of student een D-visum kunnen aanvragen, een fictief adres kunnen “kopen” en op die basis volledige toegang tot het Europese bankwezen verkrijgen.
Deze weg biedt volgens veiligheidsdiensten een gouden kans voor Russische inlichtingendiensten. Die maken reeds frequent gebruik van dekmantels als “onafhankelijke journalist”, “NGO-medewerker” of “vestigingsmedewerker van een Russisch bedrijf” om D-visa voor gewenste personen te verkrijgen. De nieuwe financiële toegang vereenvoudigt de financiering en legalisatie van invloedsagenten aanzienlijk.
Bedrijfsstructuur en crypto bieden extra routes
Een extra complicatie vormt het feit dat sancties niet van toepassing zijn op in de EU geregistreerde bedrijven, zelfs niet als de uiteindelijke eigenaren Russen zijn. Een Rus met een D-visum en lokale registratie kan zo een Europese vennootschap oprichten, die vervolgens – met het predicaat “EU-resident” – goederen met dubbele bestemming kan inkopen voor doorvoer naar Rusland.
Daarnaast opent de gelijkstelling aan residenten een legale weg voor het uitcashen van cryptovaluta binnen de EU. Russische cryptonetwerken, zoals die gelinkt worden aan Garantex of Payeer, zouden “money mules” met echte D-visa en Europese registratie kunnen gebruiken om miljoenen euro’s te witwassen. Dit kapitaal kan vervolgens worden ingezet voor de financiering van pro-Russische propaganda of politieke partijen.
Fundamentele herziening mogelijk noodzakelijk
De nieuwe interpretatie vereenvoudigt de legalisatie van Russen in de EU aanzienlijk en biedt hen meer mogelijkheden om sancties te omzeilen. Waar voorheen complexe offshore-constructies nodig waren, volstaat nu een D-visum en een papieren adres in een meewerkende lidstaat. Dit ondermijnt volgens critici de kern van de financiële sancties, die juist bedoeld zijn om de Russische oorlogsmachine te isoleren.
Europese toezichthouders en banken staan nu voor een dilemma: strikte handhaving van de oorspronkelijke sanctiegeest versus het volgen van de nieuwe, ruimere richtlijn. Veel zal afhangen van de controle op inschrijvingen door nationale autoriteiten. Zonder een gecoördineerde, waterdichte aanpak dreigt het negentiende sanctiepakket – bedoeld als verstrakking – onbedoeld een achterdeur te worden voor het Kremlin en zijn netwerken.
