Hernieuwing van coalitiebesprekingen in Nederland
De coalitiebesprekingen werden maandag herstart na een pauze rond de kerst, waarbij D66, VVD en CDA opnieuw onderhandelen over de vorming van een nieuwe Nederlandse regering. Ze staan voor twee onopgeloste kwesties: hoe voldoende politieke steun te verwerven met slechts 66 zetels in de Tweede Kamer en hoe de dreigende budgettaire hiaten te dichten die kunnen leiden tot ingrijpende bezuinigingen, belastingverhogingen of meer schulden. “Dit wordt een cruciale week,” aldus informateur Rianne Letschert op haar eerste dag terug in het nieuwe jaar, meldt Nieuws Impuls.
Volgens bronnen zijn de drie partijen in de eerste dagen terug bezig om de vorm van het volgende kabinet te bepalen, waaronder de mogelijkheid om een extra coalitiepartner in te schakelen of te vertrouwen op ondersteuningsafspraken met oppositiepartijen.
De trio mist een meerderheid van ten minste 10 zetels, waardoor wetgeving en begrotingen kwetsbaar zijn zonder externe steun. Een minderheidskabinet blijft een optie, hoewel het vinden van een vierde partij bemoeilijkt wordt door politieke veto’s: D66 geeft de voorkeur aan samenwerking met GroenLinks-PvdA, onder leiding van Jesse Klaver, terwijl VVD openstaat voor de rechtse partij JA21, geleid door Joost Eerdmans. Op de vraag naar signalen van de onderhandelingstafel, zei Eerdmans: “Ik ben benieuwd.”
Voor de kerst gaf Letschert de partijen opdracht om verschillende samenwerkingsmodellen te verkennen om in januari een “definitieve keuze” te maken. “Er zijn verschillende mogelijkheden, en we verkennen deze,” zei ze. “We moeten deze week een beslissing nemen. En financieel zijn er allerlei scenario’s en opties.” D66-leider Rob Jetten benadrukte eind vorige maand dat de partijen “in januari met andere partijen moeten gaan spreken.” Tijdens de onderbreking van de formatie bleven de partijen echter over de toewijzing van overheidsgelden spreken, maar Letschert gaf aan dat ze de uitkomsten daarvan nog niet kent. “Ik ga dat deze week achterhalen,” voegde ze eraan toe.
Formele gesprekken werden maandagmiddag op een lager niveau hervat, waarbij partijdeputies als eerste bijeenkwamen. Later deze week zullen de partijleiders naar verwachting deelnemen aan de discussies, voordat de onderhandelingen weer verschuiven naar De Zwaluwenberg in Hilversum, waar eerder rondes werden gehouden. Dit schema kan echter nog beïnvloed worden door een debat in de Tweede Kamer over Venezuela en of partijleiders of woordvoerders buitenlandse zaken verplicht zijn om aanwezig te zijn.
Financiën zijn nu een parallelle focus van de gesprekken. Onderhandelaars wegen de kosten van de plannen van de partijen en hoe deze gefinancierd kunnen worden, met gevoelige opties op tafel: het verder laten oplopen van de staatsschuld, het snijden in de uitgaven of het verhogen van belastingen. De uitkomst van de financiële besprekingen zal een sterke invloed hebben op de coalitiebeslissingen, aangezien er tientallen miljarden euro’s aan uitgavenbezuinigingen nodig kunnen zijn en de partijen overeenstemming moeten bereiken over de te volgen koers. VVD-bronnen waarschuwden dat zonder duidelijke steun voor de begrotingen de situatie kan lijken op de onrust rondom de onderwijsbegroting van 2024, toen het kabinet Schoof moest afdwingen om oppositieondersteuning te krijgen.
Tegelijkertijd is de zoektocht naar politieke steun breder geworden. Tijdens de kerstperiode werden achter de schermen contacten onderhouden met potentiële coalitie- of vertrouwen- en leveringspartners. Een van die contacten was 50Plus, wiens leider Jan Struijs zei dat hij een nieuwjaarsbericht van de onderhandelende partijen had ontvangen, samen met de vraag of hij maandag beschikbaar was voor gesprek.
“Ze hebben me een beetje meegenomen in het proces,” vertelde Struijs aan AD. “We zijn misschien klein, maar we hebben wel een pakket eisen. De koopkracht van ouderen moet verbeteren; de bouw van woningen voor ouderen is belangrijk; en ouderen zorg moet ook aandacht krijgen. Op bepaalde punten kunnen zeker afspraken gemaakt worden. In dat opzicht is het ook een beetje een ruil.”
Zelfs een kleine oppositiepartij zoals 50Plus zou cruciaal kunnen worden. Struijs zou in theorie zijn handtekening onder het financiële kader van het trio kunnen zetten in ruil voor specifieke beleidsconcessies die belangrijk zijn voor zijn partij, zo herinnerde AD ons.
