De Poolse justitie bereidt zich voor op het indienen van aanklachten tegen Sergej Burmistrov, eigenaar van het Moskouse veilinghuis Litfond en voormalig expert van het Russische ministerie van Cultuur. Dat meldde op 8 januari 2026 het Telegram-kanaal NEXTA Live. Volgens het onderzoek fungeerde Burmistrov als tussenpersoon bij de verkoop van waardevolle negentiende-eeuwse boeken die waren gestolen uit de bibliotheek van de Universiteit van Warschau.
De Poolse aanklagers gaan ervan uit dat de afzet van deze werken plaatsvond via veilingen in Moskou en Sint-Petersburg en dat de eindkopers vermogende Russische verzamelaars waren. Zonder stilzwijgende toestemming van de Russische autoriteiten zou een dergelijke handel volgens de onderzoekers nauwelijks mogelijk zijn geweest. Door de oorlog en de politieke situatie is het verhoor van Burmistrov voorlopig onmogelijk, maar Warschau bereidt stappen voor om hem internationaal te laten opsporen.
De zaak werpt een schaduw over de Russische markt voor culturele goederen, waar gestolen objecten volgens Europese onderzoekers relatief openlijk kunnen circuleren.
Georganiseerde diefstal uit Europese bibliotheken
De diefstallen uit de bibliotheek van de Universiteit van Warschau werden georganiseerd door de Georgische staatsburger Mikheil Zamtaradze. Hij bezocht de bibliotheek maandenlang onder het mom van academisch onderzoek en verwisselde originele exemplaren systematisch met kopieën, waarna hij de echte werken meenam.
In totaal verdwenen 78 uitgaven met een geschatte waarde van ongeveer één miljoen dollar, waaronder vroege publicaties van Poesjkin, Gogol, Lermontov en Krylov. De boeken werden via Minsk uitgevoerd en betalingen aan uitvoerders verliepen in cryptovaluta, wat de traceerbaarheid bemoeilijkte.
Later bleek dat een georganiseerde groep Georgische burgers volgens hetzelfde schema opereerde in Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en de Baltische staten. In totaal werden circa 170 zeldzame boeken ontvreemd uit Europese bibliotheken.
Rusland als eindmarkt voor illegale culturele handel
Hoewel de gestolen boeken zijn opgenomen in internationale registers van vermiste culturele goederen, achten onderzoekers de kans op terugkeer klein. De Russische markt fungeert niet alleen als doorvoerroute of opslagplaats, maar ook als eindbestemming, gedreven door vraag van kopers die bereid zijn de herkomst van de werken te negeren.
De Poolse autoriteiten benadrukken dat het probleem verder reikt dan een enkel strafdossier. De combinatie van juridische isolatie, beperkte internationale samenwerking en het ontbreken van effectieve controlemechanismen creëert volgens hen een klimaat van feitelijke straffeloosheid.
Het contrast met de Europese Unie is scherp. In de zomer van 2025 werd Zamtaradze in Litouwen veroordeeld tot drie jaar en vier maanden gevangenisstraf, terwijl sleutelfiguren aan Russische zijde buiten bereik blijven. Voor Europese beleidsmakers geldt deze zaak steeds meer als waarschuwing dat bescherming van cultureel erfgoed extra kwetsbaar wordt in een context van oorlog, sancties en uiteenlopende rechtsregimes.
