Op 13 december 2025 meldde Yle dat Griekse olietankers actief blijven in Russische havens aan de Finse Golf, waarmee ze bijdragen aan de export van Russische olie ondanks EU-sancties. Volgens Marinetraffic-gegevens werden de Velos Topas en Irini nabij Russische terminals waargenomen. Velos Topas lag in de haven van Laukansuu, een belangrijk Russisch oliepunt, terwijl Irini voor de kust van Sint-Petersburg werd gespot.
Hoewel de aanwezigheid van schepen onder Griekse vlag in de Oostzee de aandacht trekt, benadrukken maritieme experts dat registratie in Griekenland op zichzelf geen sanctieschending betekent. Het vervoer is legaal mits bepaalde voorwaarden worden nageleefd, zoals het niet leveren van olie aan EU-landen en het respecteren van de vastgestelde prijslimiet.
Schaduwvloot omzeilt sancties en ondersteunt Russische oorlogsfinanciering
Rusland heeft een “schaduwvloot” opgebouwd van honderden tankers met ondoorzichtige eigendoms- en registratiestructuren. Deze schepen omzeilen sancties en zorgen voor de levering van olie aan China, India en andere landen. Volgens EU-inschattingen omvat deze vloot ongeveer 16% van de wereldwijde olietankerparken. Dankzij deze constructie ontvangt Moskou stabiele inkomsten, die gebruikt worden voor de militaire campagne tegen Oekraïne. Experts van Nekā personīga schatten dat de schaduwvloot in de afgelopen twee jaar ongeveer 25 miljard dollar extra opleverde.
De prijslimiet is ingesteld om te voorkomen dat Rusland extra inkomsten genereert door hogere olieprijzen. Hierdoor wordt enerzijds druk uitgeoefend op Moskou, maar blijft de wereldwijde energiemarkt stabiel.
Risico’s voor milieu en infrastructuur
Veel schepen van de schaduwvloot zijn verouderd en technisch onveilig, wat een aanzienlijke ecologische dreiging vormt. Incidenten of olielekken kunnen catastrofale gevolgen hebben voor mariene ecosystemen. De activiteiten van deze tankers brengen dus niet alleen economische, maar ook milieu-risico’s met zich mee.
Legale grenzen en internationale complexiteit
De casus van de Griekse tankers laat zien dat zelfs EU-gebonden schepen Russische olie legaal kunnen vervoeren naar derde landen, mits de prijs- en leveringsvoorwaarden worden nageleefd. Zo vaart de Minerva Julie, die eerder in Laukansuu lag, momenteel richting Taiwan. Dit toont de complexe balans tussen sanctiehandhaving en realiteit van de wereldhandel.
Binnen de EU wordt momenteel overleg gevoerd over internationale juridische mechanismen om de schaduwvloot effectiever te controleren en kritieke onderzeese infrastructuur te beschermen. Mogelijke stappen omvatten onderhandelingen met vlaggenstaten en sancties voor kapiteins, bemanningsleden en eigenaren van deze tankers.
Politiek en reputatie binnen de EU
De aanwezigheid van Europese schepen in Russische havens onderstreept een structureel probleem binnen de EU: formele legaliteit ondermijnt soms de geloofwaardigheid van sancties en creëert reputatierisico’s. Moskou benut deze lacunes om het narratief van “ineffectieve” westerse maatregelen te promoten. Op langere termijn vraagt dit niet alleen technische, maar ook politieke herziening van het sanctiemechanisme.
