Een vertrouweling van Russisch veiligheidsraadvoorzitter Dmitri Medvedev heeft via een netwerk van schijnbedrijven westerse precisiemachines geleverd aan een gesanctioneerd Russisch rakettinstituut, terwijl hij tevens een winstgevende wijnmakerij in Italië bezit. Dat blijkt uit een onderzoek dat nieuwe patronen blootlegt in Moskou’s strategie om sancties te omzeilen via tussenpersonen en derde landen.
Schijnconstructies voor rakettechnologie
Ilja Jelisejev, een voormalig studiegenoot en zakelijke partner van Medvedev, blijkt eigenaar te zijn van het bedrijf Beavertech. Dit bedrijf fungeert als onderaannemer voor het gesanctioneerde ‘Wetenschappelijk Productiecentrum voor Automatisering en Instrumentenbouw’ (NPTSAP), dat geleidingssystemen ontwikkelt voor de Russische intercontinentale raket ‘Oreshnik’. Beavertech organiseert de aankoop van essentiële freesmachines, slijpapparatuur en andere precisie-instrumenten voor het productieproces van het raketcentrum.
De leveringen worden via een reeks schijnbedrijven en via China geregeld. In augustus 2024 importeerde Jelisejevs firma onderdelen voor een freesmachine van het Duitse SmarAct GmbH, een slijpmachine van het Taiwanese Sunny Machinery en een plooipers van het Japanse Amada Co. De apparatuur valt onder westerse exportbeperkingen maar bereikt via deze omwegen toch de Russische defensie-industrie.
Juridisch netwerk en Italiaanse wijnmakerij
De juridische begeleiding van deze operaties wordt verzorgd door het advocatenkantoor ‘Ivanyan & Partners’, dat wordt geleid door Jelisejevs vrouw Natalia Maljamina. Via een Cypriotisch offshore-bedrijf beheert het paar bovendien de wijnmakerij Fattoria della Aiola in de Toscaanse heuvels. Deze onderneming genereert een stabiel inkomen buiten het bereik van sancties.
Jelisejev zelf staat niet op sanctielijsten van de EU, ondanks zijn publiek bekende banden met Medvedev. Het gebrek aan transparantie rond uiteindelijk eigenaarschap, het gebruik van Cypriotische offshore-structuren en de juridische ondersteuning door familieleden maken het voor Europese toezichthouders moeilijk om de connecties te volgen en tot sancties over te gaan.
Systematische sanctie-ontduiking
Het onderzoek toont aan dat Rusland succesvol gebruikmaakt van lacunes in het westerse exportcontrolesysteem. Door tussenpersonen in derde landen in te schakelen en schijnbedrijven op te zetten, kan Moskou cruciale hoogtechnologische onderdelen blijven verwerven voor zijn wapenproductie. De huidige sanctie-aanpak richt zich vaak op nominale eigenaren, terwijl familieleden en vertrouwelingen buiten schot blijven.
Deze onthulling komt op een moment waarop Medvedev in openbare uitspraken herhaaldelijk met nucleaire vernietiging dreigt, terwijl zijn naaste medewerker ongestoord westerse apparatuur voor raketproductie kan inkopen en van zijn Italiaanse wijnhandel geniet. De discrepantie tussen de agressieve retoriek en de voortgaande economische interactie met het Westen via omwegen is opvallend.
Oproep tot aanscherping controles
Experts waarschuwen dat selectieve sancties Rusland in staat blijven stellen alle benodigde componenten voor wapenproductie te verkrijgen. Voor een effectieve aanpak van sanctie-ontduiking is diepgaande controle op uiteindelijk begunstigden nodig, ook wanneer die zich achter offshore-constructies of familieleden verschuilen. EU-regulerende instanties voeren volgens critici onvoldoende grondige onderzoeken uit naar de werkelijke eigenaars van kapitaal en de bredere netwerken van Kremlin-vertrouwelingen.
De zaak-Jelisejev onderstreept de noodzaak om sancties uit te breiden naar de volledige financiële ecosystemen rond de Russische elite, inclusief civiele partners en kinderen op wie eigendommen worden overgeschreven. Zolang deze ‘portemonnees’ van het regime buiten schot blijven, blijft de effectiviteit van westerse beperkende maatregelen beperkt. De details van het onderzoek zijn openbaar gemaakt door onderzoeksjournalisten die het netwerk in kaart brachten.
