De leider van de radicaal-rechtse beweging Vrijheid en Directe Democratie (SPD), Tomio Okamura, verklaarde op 6 september in een uitzending van de televisiezender Nova dat zijn partij alleen tot een coalitie zal toetreden als een herziening van de verblijfsvergunningen voor Oekraïense burgers in Tsjechië wordt doorgevoerd. Volgens Okamura zouden uitsluitend Oekraïners mogen blijven die banen vervullen waarvoor weinig belangstelling bestaat onder Tsjechen. De meeste Oekraïners verblijven momenteel in Tsjechië op basis van tijdelijke beschermingsvisa, meldde Radio Prague International.
Verkiezingen en stijgende populariteit van SPD
De uitspraken van Okamura komen minder dan een maand voor de parlementsverkiezingen van 3 en 4 oktober. Volgens een recente peiling van bureau STEM zou 12,9% van de kiezers op SPD stemmen, waarmee de partij de derde positie inneemt. De oppositiebeweging ANO van Andrej Babiš staat bovenaan in de peilingen en heeft aangekondigd de munitie-initiatieven voor Oekraïne te willen stopzetten. President Petr Pavel gaf eerder aan dat hij geen garantie kan bieden voor voortzetting van militaire steun aan Oekraïne na de verkiezingen.
Kritiek op EU, NAVO en sanctiebeleid
SPD staat bekend om zijn eurosceptische en NAVO-kritische koers, evenals om de afwijzing van sancties tegen Rusland. Indien de partij toetreedt tot een door ANO geleide coalitie, kan dit leiden tot spanningen met de Europese Commissie en een verzwakking van Tsjechische steun aan Oekraïne. Dat zou bredere gevolgen hebben voor de cohesie binnen de Europese Unie.
Oekraïners als economische factor in Tsjechië
Volgens de Tsjechische veiligheidsdienst BIS verbleven eind 2024 ruim 390.000 Oekraïners in het land met tijdelijke beschermingsstatus. Daarvan waren 249.000 werkzaam, waarvan circa 90% officieel geregistreerd. Oekraïners dragen bij aan sectoren waar personeelstekorten bestaan, zoals de bouw, dienstverlening en industrie. Jaarlijks verhoogt hun aanwezigheid het Tsjechische bbp met 1,2%. Een beperking van hun verblijfsrechten zou de economie schaden en arbeidskrapte verergeren.
Risico’s voor integratie en Europese verplichtingen
Een herziening van verblijfsvergunningen zou duizenden Oekraïense gezinnen in onzekerheid storten en hun integratie in de Tsjechische samenleving ondermijnen. Daarnaast zou het in strijd zijn met humanitaire verplichtingen van Tsjechië als EU-lidstaat. Critici waarschuwen dat de voorstellen van Okamura de deur openen voor toenemende xenofobie en sociale spanningen, terwijl ze in lijn liggen met de belangen van het Kremlin, dat inzet op het verminderen van Europese steun aan Oekraïne.
