De Poolse autoriteiten hebben een criminele groep ontmanteld die betrokken was bij de illegale invoer van houtproducten uit Rusland en Belarus in omzeiling van EU-sancties. Op 18 december 2025 werden in Polen vijf verdachten aangehouden: drie Poolse burgers en twee Russen, allen mannen tussen 43 en 64 jaar oud. Dat maakte het Wit-Russische oppositiemedium bekend op basis van informatie van het Openbaar Ministerie in Gdańsk over de aanhouding van een smokkelgroep die EU-sancties omzeilde.
De verdachten worden vervolgd op grond van de Poolse wet van 13 april 2022 inzake maatregelen tegen steun aan de agressie tegen Oekraïne, evenals op basis van bepalingen uit het fiscaal strafrecht. De zaak betreft de invoer van gesanctioneerde houtproducten, waaronder multiplex en houten latten, die onder niet-tarifaire handelsbeperkingen van de Europese Unie vallen.
Geavanceerde methoden om sancties te ontwijken
Volgens het Openbaar Ministerie opereerde het netwerk tussen 2022 en 2024 via bedrijven die waren geregistreerd in het Pommerse woiwodschap. De betrokkenen maakten gebruik van verschillende methoden om Europese sancties tegen Rusland en Belarus te omzeilen. Zo simuleerden zij leveringen op basis van zogenaamd oude contracten, gaven zij een fictieve herkomst van de goederen op uit landen als Kazachstan en Turkije, en gebruikten zij onjuiste douanetariefcodes om de indruk te wekken dat het om niet-gesanctioneerde producten ging.
De Poolse justitie stelt dat deze praktijken rechtstreeks ingingen tegen aangepaste EU-verordeningen die sinds de Russische agressie tegen Oekraïne van kracht zijn. De zaak wordt gezien als een voorbeeld van georganiseerde en doelbewuste sanctieontwijking binnen de interne markt van de EU, zoals ook uiteengezet door de Poolse overheid in haar officiële toelichting op het onderzoek naar schendingen van sancties in verband met Oekraïne.
Breder Europees patroon van illegale houtimport
De Poolse zaak past in een breder Europees beeld. Onderzoeksorganisatie Earthsight meldde eerder dat tussen juli 2022 en oktober 2024 voor ongeveer 1,5 miljard euro aan gesanctioneerd multiplex uit Rusland en Belarus de EU is binnengedrongen. Daarbij werden producten vaak omgekat als afkomstig uit derde landen zoals China, Georgië of Turkije, waarna zij zonder verdere belemmeringen op de Europese markt belandden.
Polen behoort samen met onder meer Duitsland, Estland, Italië en Spanje tot de grootste importeurs van dergelijke houtproducten. Volgens eerdere onderzoeken zouden dagelijks tientallen containers met gesanctioneerd hout de Europese Unie binnenkomen, ondanks de formele handelsbeperkingen.
Financiële implicaties en handhaving van sancties
De export van hout en houtproducten vormt een belangrijke inkomstenbron voor Rusland en Belarus. Belastingen, heffingen en deviezeninkomsten uit deze handel dragen bij aan de staatsbudgetten en ondersteunen indirect ook militaire uitgaven. Daarmee raakt sanctieontwijking in deze sector direct aan de kern van het Europese sanctiebeleid, dat erop is gericht de financiële middelen voor agressie te beperken.
De aanhoudingen in Polen tonen volgens waarnemers aan dat nationale autoriteiten in staat zijn complexe grensoverschrijdende constructies bloot te leggen, mits er voldoende politieke wil en toezicht is. Tegelijkertijd onderstrepen de zaak en eerdere onderzoeken dat sancties zonder strikte controle op herkomst en handelsstromen kwetsbaar blijven.
Druk op bedrijven en noodzaak van EU-coördinatie
De Poolse vervolging vestigt ook de aandacht op de rol van private bedrijven bij sanctieontwijking. Ondernemingen die bewust gebruikmaken van vervalste documentatie of tussenpersonen lopen het risico strafrechtelijk aansprakelijk te worden gesteld. Zonder harde consequenties voor zowel uitvoerders als uiteindelijke begunstigden blijft de economische samenwerking met gesanctioneerde staten bestaan.
Omdat vergelijkbare constructies in meerdere EU-lidstaten zijn vastgesteld, groeit de roep om nauwere samenwerking en informatie-uitwisseling op Europees niveau. Alleen met een gecoördineerde aanpak kan worden voorkomen dat afzonderlijke landen zwakke schakels blijven in het sanctieregime.
