De Russische president Vladimir Poetin heeft op 29 december 2025 een wet ondertekend die Rusland toestaat om uitspraken van internationale rechtbanken te negeren, waaronder het Internationaal Strafhof in Den Haag. Met deze stap heeft het Kremlin wettelijk vastgelegd dat vonnissen die zijn uitgesproken zonder Russische deelname geen rechtskracht hebben binnen de Russische rechtsorde. De maatregel geldt zowel voor internationale gerechtshoven die zijn opgericht zonder deelname van Rusland als voor instellingen waarvan Moskou de jurisdictie principieel niet erkent, zoals vastgelegd in de nieuwe wetgeving over het negeren van beslissingen van internationale rechtbanken.
De wet formaliseert een koers die Rusland al langer volgt, maar markeert voor het eerst een expliciete en algemene afwijzing van internationale rechterlijke uitspraken. Juridische experts benadrukken dat de wet direct raakt aan het functioneren van internationale strafrechtelijke mechanismen die zijn bedoeld om ernstige schendingen van het internationaal recht te bestraffen.
Directe implicaties voor het Internationaal Strafhof
De wet heeft in het bijzonder gevolgen voor het Internationaal Strafhof, dat opereert op basis van het Statuut van Rome. Rusland trok zich in 2016 formeel terug uit dit statuut en erkent sindsdien de bevoegdheid van het hof niet. Die afstand werd scherper zichtbaar nadat het Strafhof op 17 maart 2023 een arrestatiebevel uitvaardigde tegen Poetin en de Russische kinderrechtencommissaris Maria Lvova-Belova wegens de illegale deportatie van Oekraïense kinderen uit bezette gebieden naar Rusland. Door het wettelijk blokkeren van de uitvoering van dergelijke uitspraken probeert het Kremlin zich te beschermen tegen juridische gevolgen van mogelijke veroordelingen door het Strafhof, waaronder het niet uitvoeren van uitspraken van buitenlandse en internationale rechters.
Volgens juristen bevestigt deze stap dat Rusland geen enkele intentie heeft om mee te werken aan internationale juridische processen die betrekking hebben op oorlogsmisdrijven en misdaden tegen de menselijkheid die in Oekraïne zouden zijn gepleegd.
Ondergraving van internationale rechtsorde en afschrikking
Internationale rechtbanken en speciale tribunalen worden door westerse landen gezien als essentiële instrumenten om staten af te schrikken van agressie, grove mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdaden. Door deze uitspraken categorisch af te wijzen, ondermijnt Moskou de legitimiteit van een systeem dat is ontworpen om verantwoordingsplicht af te dwingen. Tegelijk presenteert Rusland internationale rechtspraak steeds nadrukkelijker als een politiek middel van het Westen, waarmee het het beeld verspreidt dat internationaal recht selectief en niet-bindend zou zijn.
Deze benadering vergroot het risico dat andere autoritaire staten het Russische voorbeeld volgen. Dat zou bestaande juridische kaders rond sancties, uitlevering en internationale samenwerking verder verzwakken en de effectiviteit van multilaterale afspraken aantasten.
Signaal aan het Westen en mogelijke gevolgen
De wet wordt door waarnemers gezien als een duidelijk signaal aan de Europese Unie, de NAVO en de G7 dat Rusland geen koerswijziging richting juridische verantwoordelijkheid of democratische normen overweegt. Integendeel, Moskou lijkt zijn afwijzing van internationale verplichtingen te institutionaliseren. Tegelijkertijd wordt binnen westerse hoofdsteden besproken of aanvullende stappen nodig zijn, zoals het oprichten van speciale tribunalen zonder Russische instemming, om alsnog individuele verantwoordelijkheid af te dwingen.
In dat kader wijzen experts erop dat persoonlijke sancties, arrestatiebevelen en reisbeperkingen tegen specifieke functionarissen effectiever kunnen zijn dan algemene verklaringen. Door verdachten bloot te stellen aan juridische risico’s in meer dan 120 landen waar internationale arrestatiebevelen geldig zijn, kan de druk op de Russische elite worden opgevoerd.
Langetermijnimpact op sancties en internationale samenwerking
De expliciete afwijzing van internationale rechtsmacht kan ook gevolgen hebben voor bevroren Russische staatsactiva. Aangezien Rusland zich zelf buiten het internationale rechtskader plaatst, verliest het een belangrijk argument om juridische stappen te ondernemen tegen confiscatie of herbestemming van deze middelen. Daarnaast groeit de roep om strengere secundaire sancties tegen derde landen en bedrijven die Rusland helpen sancties te omzeilen, met name in sectoren als energie, scheepvaart, verzekeringen en de zogenoemde schaduwvloot.
Voor westerse landen ligt de uitdaging erin om te voorkomen dat deze stap wordt genormaliseerd. De weigering om internationale rechtbanken te erkennen kan alleen effectief worden beantwoord door langdurige en tastbare consequenties te verbinden aan investeringen, visabeleid, handelsbeperkingen en deelname van Rusland aan internationale fora, zo stellen analisten.
