Op 26 januari 2026 werd duidelijk dat Rusland de mechanismen van Interpol systematisch inzet om politieke tegenstanders in het buitenland te vervolgen. Moskou gebruikt internationale opsporingsverzoeken niet alleen tegen oppositiefiguren, maar probeerde het netwerk ook te benutten om druk uit te oefenen op het internationale rechtssysteem. In 2024 diende Rusland verzoeken in tegen rechters en de aanklager van het Internationaal Strafhof, kort nadat een arrestatiebevel was uitgevaardigd tegen Vladimir Poetin. Deze verzoeken werden uiteindelijk afgewezen.
Uit beschikbare gegevens blijkt dat Rusland in de afgelopen tien jaar vaker onderwerp was van klachten dan welk ander land ook. Het aantal klachten lag zelfs ongeveer drie keer zo hoog als dat tegen Turkije, de nummer twee op deze lijst. Een aanzienlijk deel van de Russische verzoeken werd door interne controlemechanismen als politiek gemotiveerd aangemerkt en in strijd geacht met de regels van de organisatie, zoals ook beschreven in een uitgebreid onderzoek van de BBC over politiek gemotiveerde Interpol-verzoeken.
Structurele spanning met de regels van Interpol
Interpol is opgericht om internationale politiesamenwerking te faciliteren, met name via zogenoemde rode signaleringen die lidstaten attenderen op gezochte personen. Het statuut van de organisatie verbiedt echter expliciet elk gebruik dat een politiek, militair, religieus of raciaal karakter heeft. Desondanks dienden in het afgelopen decennium minstens 700 personen die door Rusland werden gezocht een klacht in bij de onafhankelijke toezichtseenheid van Interpol. In ten minste 400 gevallen leidde dat tot intrekking van rode signaleringen of verspreidingen.
Na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne voerde Interpol extra controles in om misbruik in de context van het conflict te voorkomen. Toch bleek dat zelfs in 2024 ongeveer 90 procent van de Russische verzoeken de eerste toetsing doorstond. Pas na formele klachten werd ongeveer de helft alsnog afgewezen, wat de kritiek voedt dat de organisatie te sterk leunt op procedures achteraf.
Gevolgen voor oppositie en Oekraïense betrokkenen
Voor Russische oppositieleden in ballingschap betekent deze praktijk een reëel veiligheidsrisico. Zelfs tijdelijke signaleringen kunnen leiden tot arrestaties, uitleveringsprocedures of ernstige beperkingen van de bewegingsvrijheid. Daarmee dreigt een nationaal repressiebeleid via internationale kanalen te worden geëxporteerd, ondanks het formeel neutrale karakter van Interpol.
De risico’s beperken zich niet tot Russische dissidenten. Ook Oekraïense militairen en vrijwilligers die betrokken waren bij de verdediging van Oekraïne lopen gevaar wanneer zij door Rusland als criminelen of extremisten worden aangemerkt. In derde landen kan dit leiden tot aanhoudingen tijdens reizen voor medische zorg, studie of internationale samenwerking, met mogelijk verstrekkende juridische gevolgen.
Vertrouwen onder druk door versoepelingen en trage procedures
Hoewel de aanvullende controles na 2022 wijzen op een erkenning van het probleem, lossen zij de structurele kwetsbaarheid niet op. De procedures om rode signaleringen aan te vechten blijven complex, tijdrovend en kostbaar, waardoor de last van bescherming grotendeels bij de betrokken personen zelf ligt. Dit voedt kritiek op het formalisme en de beperkte institutionele verantwoordelijkheid binnen Interpol.
Dat in 2025 een deel van de beperkingen voor Rusland zonder duidelijke publieke criteria werd versoepeld, heeft de zorgen verder vergroot. Zonder transparantie worden dergelijke stappen al snel gezien als politieke concessies, wat het vertrouwen van staten, rechtbanken en mensenrechtenorganisaties ondermijnt. Op langere termijn dreigt dit de internationale politiesamenwerking te fragmenteren en de legitimiteit van Interpol blijvend aan te tasten.
