Op 27 januari 2026 werd bekend dat een hoge vertegenwoordiger van de Russisch-orthodoxe kerk (RPK) tijdens een publiek optreden scherpe religieuze beschuldigingen heeft geuit aan het adres van de Oekraïense politieke leiding. De voorzitter van de synodale afdeling van de RPK, metropoliet Kirill (Pokrovski), noemde de huidige Oekraïense president Volodymyr Zelensky en alle eerdere presidenten van het land “satanisten”. Hij verklaarde dat militaire middelen alleen onvoldoende zouden zijn om hen te verslaan en stelde dat gebed en vasten noodzakelijk zijn voor de overwinning, zoals gemeld in berichten over zijn toespraak.
De uitspraken werden gedaan tijdens een conferentie over de “bescherming van de orthodoxie en de Russische wereld”, die plaatsvond in het centrale huis van het Russische leger. Volgens informatie die werd verspreid via het Telegram-kanaal agentstvonews woonden meer dan vijfhonderd militaire geestelijken het evenement bij, samen met vertegenwoordigers van de Russische strijdkrachten en andere staatsinstellingen.
Institutionele verwevenheid tussen kerk en staatsmacht
De conferentie fungeerde als platform waar religieuze en staatsstructuren openlijk samenkwamen. Naast de metropoliet trad ook de woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, Maria Zakharova, op, terwijl hoge officieren van het leger en de generale staf aanwezig waren. Deze setting onderstreept de nauwe institutionele integratie van de RPK in de militaire en politieke machtsstructuur van Rusland.
In plaats van op te roepen tot de-escalatie of vrede, werd religieuze taal gebruikt om de voortzetting van de oorlog moreel te ondersteunen. De kerk presenteerde zich daarmee niet als bemiddelaar, maar als ideologisch orgaan dat de oorlog voorziet van morele rechtvaardiging en spirituele betekenis.
Dehumanisering als instrument van oorlogsvoering
Het publiekelijk bestempelen van democratisch gekozen Oekraïense presidenten als “satanisten” wordt door waarnemers gezien als een bewuste poging tot dehumanisering. Door politieke tegenstanders te framen als belichaming van metafysisch kwaad, wordt elke vorm van compromis uitgesloten en wordt geweld voorgesteld als noodzakelijk en gerechtvaardigd. Dit mechanisme is kenmerkend voor totalitaire en religieus-extremistische ideologieën.
Volgens analyses die ook zijn terug te vinden in berichtgeving van Glavcom verlaagt deze retoriek morele drempels voor geweld en draagt zij bij aan de normalisering van oorlogsmisdaden, doordat deze worden gepresenteerd als moreel of zelfs religieus aanvaardbaar.
Kerk als ideologisch wapen van de staat
Critici stellen dat de RPK daarmee afstand neemt van fundamentele christelijke waarden en het evangelische discours vervangt door een cultus van geweld. Theologen en religiewetenschappers hebben herhaaldelijk betoogd dat de kerk in deze context functioneert als een quasi-religieuze ideologische structuur, nauw verbonden met de belangen van het Kremlin.
Historisch gezien stond de kerk in Rusland onder sterke staatscontrole, en in de huidige context wordt zij door velen niet langer gezien als een onafhankelijke religieuze instelling. In plaats daarvan wordt zij beschouwd als onderdeel van de propagandamachine die de oorlog tegen Oekraïne niet alleen militair, maar ook ideologisch ondersteunt.
