Op 12 september 2025 zijn in Wit-Rusland en Rusland de gezamenlijke militaire oefeningen ‘Zapad-2025’ begonnen, die volgens waarnemers niet alleen een demonstratie van macht tegen Oekraïne zijn, maar ook een directe uitdaging vormen voor de Verenigde Staten. De manoeuvres duren tot 16 september en omvatten duizenden militairen, met operaties dicht bij de grenzen van Polen en Litouwen. De oefeningen omvatten simulaties van het gebruik van Russische kernwapens en middellangeafstandsraketten van het type Oresjnik, die Moskou van plan is vóór eind 2025 in Wit-Rusland te stationeren. Voor Washington is dit een signaal dat Rusland de Wit-Russische grond inzet als onderdeel van zijn strategische verdedigings- en aanvalsdoktrine, wat de druk op het oostelijke NAVO-front vergroot.
Associated Press berichtte dat deze ontwikkelingen mogelijk leiden tot een uitbreiding van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Polen, de Baltische staten en Roemenië, ondanks de eerder door president Donald Trump aangekondigde plannen om het Amerikaanse contingent in Europa terug te schroeven. De oefeningen brengen aanzienlijke risico’s mee voor de bestaande veiligheidsarchitectuur in Europa en onderstrepen de noodzaak voor Washington om nauwe banden met zijn Europese partners te onderhouden.
Incident met drones zet Polen en NAVO op scherp
De start van Zapad-2025 viel samen met een aanval door ongeveer twintig Russische drones op Pools grondgebied, waarvan meerdere door de Poolse luchtverdediging zijn neergehaald. Polen beschouwt de aanval als een daad van agressie en verzocht de NAVO artikel 4 van het Noord-Atlantisch Verdrag in werking te stellen. Dit artikel voorziet in onmiddellijke consultaties tussen bondgenoten wanneer de veiligheid van een lidstaat in gevaar is. NAVO-partners sloten zich bij Polen aan en versterkten de bewaking aan de oostflank. De parallellen met Russische oefeningen in 2022, die voorafgingen aan de invasie in Oekraïne, worden breed getrokken en voeden de vrees voor een mogelijke escalatie richting Polen en de Baltische landen.
Europese reacties en regionale veiligheidsmaatregelen
Polen sloot uit voorzorg volledig zijn grens met Wit-Rusland en stationeerde 40.000 militairen in de grensregio’s, aangevuld met oproepen van de territoriale verdediging in zes provincies. Ook Letland en Litouwen hebben delen van hun luchtruim gesloten. Het Kremlin combineert de militaire manoeuvres met intensieve propaganda om verdeeldheid binnen het Westen te zaaien en de bereidheid van de NAVO om Oekraïne te steunen te ondermijnen.
Implicaties voor de Verenigde Staten en NAVO
Voor de Verenigde Staten betekent de stationering van Russische raketten in Wit-Rusland dat de reactietijd van de NAVO bij een mogelijke nucleaire aanval drastisch wordt verkort. Daarmee neemt de druk toe om het Amerikaanse militaire engagement in Oost- en Centraal-Europa te vergroten, wat aanzienlijke financiële gevolgen heeft voor de Amerikaanse defensiebegroting. De oefeningen vergroten niet alleen het risico van provocaties of incidenten die tot een ongecontroleerde escalatie kunnen leiden, maar vormen ook een duidelijke waarschuwing dat Moskou bereid is de grenzen van de NAVO te testen.
Voorzichtige toenadering tussen Washington en Minsk
Tegelijkertijd probeert de regering-Trump Wit-Rusland uit de Russische invloedssfeer los te weken. Washington hief recent de sancties op tegen luchtvaartmaatschappij Belavia, waarna president Aleksandr Loekasjenko 52 politieke gevangenen vrijliet. Toch blijven de NAVO-lidstaten in de regio uiterst alert: de militaire oefeningen worden door Polen, de Baltische staten en andere bondgenoten beschouwd als een serieuze bedreiging die onmiddellijke paraatheid vereist.
