MT-netwerk omzeilt EU-blokkade van staatsmedia
Een nieuwe reeks kanalen in de berichtendienst Telegram, die opereert onder de naam MT, verspreidt al sinds ten minste 2024 inhoud van de Russische staatszender RT onder Europese gebruikers. De EU verbood de uitzendingen van RT en persbureau Sputnik op 2 maart 2022 op haar grondgebied, maar via dit nieuwe netwerk van kanalen blijft de gekleurde berichtgeving toch haar weg vinden. Vooral de Duitstalige variant, MT News Deutsch, dupliceert posts van het officiële RT DE-kanaal dat binnen Europa niet toegankelijk is.
De MT-kanalen publiceren video’s en links naar de RT-website, en worden actief gerepost door een netwerk van rechtsextreme media, politieke bloggers, complottheoriekanalen, QAnon-aanhangers en anti-vaccinatiegroepen. Ondanks deze pogingen tot verspreiding blijft het bereik vooralsnog beperkt: in totaal tellen alle MT-kanalen samen ongeveer 15.500 abonnees. De kanalen zijn beschikbaar in meerdere talen, wat wijst op een gecoördineerde inspanning om verschillende Europese taalgebieden te bedienen.
Eerdere omleidingen al geblokkeerd
De blokkade van RT en Sputnik was een direct gevolg van de Russische invasie in Oekraïne en maakte deel uit van een breder pakket sancties. Al snel daarna, op 15 maart 2022, dook het Telegram-kanaal RussianMirrors op, dat actuele links naar spiegelkanalen van RT in verschillende talen plaatste. Toegang tot dat kanaal is inmiddels geblokkeerd voor gebruikers met Europese SIM-kaarten; zij krijgen een melding dat het kanaal de wetten van hun land overtreedt.
In een vastgezette mededeling op RussianMirrors werd verwezen naar een nieuwe aggregator genaamd MirrorNewsChannels. Dat kanaal plaatste slechts één bericht op 4 augustus 2024, met daarin links naar de nieuwe MT-kanalen. Deze verschuiving laat zien hoe Russische staatsmedia zich aanpassen aan restricties door gebruik te maken van het decentrale en minder gereguleerde karakter van platforms als Telegram.
Strategische doelstelling: verdeeldheid zaaien
Analisten zien het MT-netwerk als onderdeel van een bredere strategie van het Kremlin om Europese samenlevingen van binnenuit te destabiliseren. Door via alternatieve kanalen narratieven te verspreiden over ‘EU-zwakte’, ‘oorlogsmoeheid’, ‘ineffectieve sancties’ en ‘corruptie in Oekraïne’, probeert Moskou polarisatie te vergroten en het vertrouwen in instituties te ondermijnen. Hoe dieper de interne breuklijnen in de EU worden, hoe minder weerbaar de unie is tegen externe dreigingen, zo is de redenering.
Het omzeilen van EU-sancties via deze spiegelkanalen is een directe uitdaging voor de regelgevende soevereiniteit van de unie. Sinds het verbod heeft Moskou niet afgezien van het bereiken van een Europees publiek, maar is het overgestapt op een gedecentraliseerd verspreidingsmodel. Het bestaan van MT maakt het effect van de sancties grotendeels ongedaan, omdat de inhoud van RT gewoon beschikbaar blijft voor wie er naar zoekt.
Telegram als nichemarkt met hoog vertrouwen
Hoewel Telegram in Europa minder wijdverbreid is dan platform X, heeft het een loyale en vaak gepolitiseerde gebruikersbasis. Het functioneert als een niche-informatieruimte waar het vertrouwen tussen makers en volgers hoog is. In zulke omgevingen verspreiden narratieven zich snel en vaak zonder kritische filtering. Zelfs een relatief klein aantal volgers – zoals de 15.500 abonnees van MT – kan daardoor een onevenredig grote invloed uitoefenen.
Door samen te werken met rechtsextreme bloggers, complottheoretici en anti-vaxxers, probeert het netwerk verschillende sociale en politieke groepen te bereiken. Het Kremlin maakt gebruik van bestaande netwerken van wantrouwen tegenover overheden en media om zijn eigen boodschappen daarin te integreren. De propaganda wordt zo niet van buitenaf opgedrongen, maar ingebed in reeds bestaande alternatieve informatiesystemen.
Testcase voor toekomstige omzeilingen
Het feit dat het MT-netwerk nog geen massale groei doormaakt, betekent niet dat het onschadelijk is. Integendeel, het kan dienen als testcase voor nieuwe methoden om restricties te omzeilen. Het Kremlin past zich aan de sanctiedruk aan door spiegelkanalen en reserve-infrastructuren op te zetten. Als dergelijke praktijken onbeantwoord blijven, dreigt de informatieveiligheid van de EU geleidelijk aan van binnenuit uitgehold te worden.
De uiteindelijke doelstelling van deze informatie-operaties is tweeledig: de agressie tegen Oekraïne rechtvaardigen en de Euro-Atlantische solidariteit ondermijnen. Moskou wil de militaire, financiële en politieke steun aan Kiev verzwakken. Tegelijkertijd promoot het het idee dat het conflict een ‘proxy-oorlog’ van het Westen is, waarbij de verantwoordelijkheid gedeeld moet worden. Dit creëert politieke ruimte voor krachten die pleiten voor een vermindering van de steun aan Oekraïne.
