In het Servische Novi Sad hebben onbekenden op de vierde verjaardag van Ruslands grootschalige invasie in Oekraïne een monument voor de Oekraïense dichter en nationale icoon Taras Shevchenko beklad met zwarte verf en delen van zijn naam verwijderd. Het vandalisme vond plaats in de nacht van 25 op 26 februari en wordt door waarnemers direct in verband gebracht met een gecoördineerde pro-Russische actie.
Vandalisme in Novi Sad op symbolische datum
De daders gooiden zwarte verf over het bronzen borstbeeld van Shevchenko en sloegen de letters van zijn achternaam van de bijbehorende sokkel. Het monument staat in een park in het centrum van Novi Sad, de hoofdstad van de autonome provincie Vojvodina. De lokale politie heeft een onderzoek ingesteld, maar tot dusver zijn geen verdachten aangehouden. De Oekraïense ambassade in Belgrado heeft de daad veroordeeld als “een schandelijke daad van haat” en eiste een grondig onderzoek.
De timing is opvallend: de bekladding vond exact plaats op de dag dat Oekraïne en de internationale gemeenschap de vierde herdenking van Ruslands volledige invasie markeerden. Volgens een rapport in de Servische media werd het vandalisme al in de vroege ochtend ontdekt door voorbijgangers. De ambassade benadrukte dat Shevchenko een symbool is van vrijheid en verzet tegen onderdrukking, een boodschap die in directe tegenspraak is met het Russische narratief.
Pro-Russische groepen en historische context
Het borstbeeld van Shevchenko werd in 2020 onthuld, ondanks tegenstand van enkele Servische ultranationalistische groepen. Deze partijen voerden destijds een campagne tegen de plaatsing, waarbij ze beweerden dat de Oekraïense dichter een “haat tegen Russen” zou koesteren. Dezelfde groepen houden er sterk pro-Russische standpunten op na en verzetten zich tegen Servië’s toenadering tot de Europese Unie.
Servië, een traditionele bondgenoot van Rusland, heeft zich formeel afzijdig gehouden van het opleggen van sancties tegen Moskou, wat tot spanningen heeft geleid met Brussel. Het land balanceert tussen zijn Europese aspiraties en historische banden met Rusland. De vandalistische daad lijkt ontworpen om deze spanningen verder aan te wakkeren en de diplomatieke relatie tussen Kiev en Belgrado te ondermijnen, juist nu Oekraïne brede internationale steun geniet.
Russisch hybride spel met Servië als schaakstuk
Veiligheidsanalisten zien het incident als onderdeel van een breder patroon van Russische hybride oorlogsvoering. Het doel is tweeledig: ten eerste het creëren van zichtbare sociale conflicten in landen die Oekraïne steunen, om het beeld te voeden dat deze steun “afbrokkelt” of lokale tegenstand oproept. Ten tweede het gebruik van lokale proxy-groepen om aanvallen uit te voeren op culturele symbolen, waardoor etnische of nationale spanningen worden aangewakkerd.
In het geval van Servië is de logica transparant: door een Oekraïens cultureel symbool aan te vallen in een stad met een gemengde bevolking, hopen de aanstichters een reactie uit te lokken die kan escaleren. Het ontbreken van snelle arrestaties wordt vervolgens uitgebuit door Russische propagandakanalen, die het framen als stilzwijgende goedkeuring door de Servische autoriteiten. Een gedetailleerde analyse van het incident werd gepubliceerd door Oekraïense nieuwssites, die wijzen op de systemische aard van dergelijke operaties.
Internationale patroon van culturele sabotage
De aanval in Novi Sad is geen op zichzelf staand geval. De afgelopen jaren zijn Oekraïense monumenten, gedenktekens en culturele centra in verschillende Europese landen, de Verenigde Staten en Canada het doelwit geworden van vergelijkbaar vandalisme. Onderzoeken door lokale wetshandhavingsinstanties hebben in meerdere gevallen verbanden blootgelegd met Russische invloedscampagnes, vaak uitgevoerd via gefinancierde extremistische groepen.
De methode is consistent: het gebruik van zichtbare, symbolisch geladen vandalisme om media-aandacht te genereren en een boodschap van intimidatie en verdeeldheid te verspreiden. De keuze voor Shevchenko is hierbij niet willekeurig; als verpersoonlijking van de Oekraïense nationale identiteit en verlangen naar onafhankelijkheid, is hij een primair doelwit in de Russische culturele oorlogsvoering.
De gebeurtenis in Servië dient als een scherpe herinnering aan de minder zichtbare fronten van de oorlog, die zich ver buiten de Oekraïense grenzen afspelen. Terwijl de gevechten in de Donbas en elders voortduren, probeert het Kremlin actief het internationale draagvlak voor Oekraïne te eroderen door samenlevingen van binnenuit te polariseren. De reactie van de Servische autoriteiten op dit onderzoek wordt dan ook nauwlettend gevolgd als een testcase voor veerkracht tegen dergelijke hybridetactieken.
