Escalatie rond EU-besluit tot gasuitfasering
Slowakije bestudeert de mogelijkheid om een rechtszaak aan te spannen tegen de Europese Unie vanwege het besluit om de invoer van Russisch gas volledig stop te zetten vanaf 1 januari 2026. Premier Robert Fico heeft de ministers van Economische Zaken en Buitenlandse Zaken opdracht gegeven de juridische en politieke voorbereidingen te treffen. Volgens Fico veroorzaakt het EU-besluit “enorme schade” voor Slowakije, dat tegen de maatregel stemde. Hij eist duidelijkheid over eerdere toezeggingen van de Europese Commissie die Slowakije zouden moeten helpen de gevolgen te verzachten. Het gasuitfaseringsplan werd op 20 oktober 2025 aangenomen, met overgangsperioden tot juni 2026 voor kortlopende contracten en tot januari 2028 voor langlopende overeenkomsten. Alleen Hongarije en Slowakije spraken zich tegen de maatregel uit.
Slowakije blijft sterk afhankelijk van Russisch gas en mist een systematische strategie om deze afhankelijkheid te verminderen. Terwijl de meeste EU-landen na 2022 alternatieve leveranciers en infrastructuur hebben ontwikkeld, is de Slowaakse energievoorziening grotendeels gericht gebleven op oostelijke aanvoerkanalen. Politieke wil om deze kwetsbaarheid te doorbreken ontbreekt, waardoor niet alleen de nationale veiligheid onder druk staat, maar ook de samenhang van de Europese sanctiepolitiek.
Regionale risico’s en geopolitieke gevolgen
De beëindiging van het Oekraïense gastransitverkeer eind 2024 dwong Slowakije over te schakelen op leveringen via de TurkStream-route door Turkije, Bulgarije, Servië en Hongarije. Deze verschuiving vergrootte de strategische blootstelling van Bratislava, omdat het land niet alleen afhankelijk blijft van Russische volumes, maar nu ook van aanvoer via landen met nauwe banden met Moskou. Hierdoor wordt de regionale energiezekerheid kwetsbaarder en groeit de geopolitieke invloed van het Kremlin.
De positie van Fico komt bovendien onder druk te staan door Amerikaanse dreigementen met sancties tegen importeurs van Russisch gas. President Donald Trump probeert hiermee de financiële en politieke ruimte van het Kremlin verder in te perken. Voor Slowakije betekent dit een strategische keuze: zich scharen achter Europese energie-autonomie of het risico lopen op Amerikaanse maatregelen die de economie hard kunnen raken. Terwijl de Europese Commissie benadrukt dat het afbouwen van de afhankelijkheid van Russische energie een kwestie van lange-termijnveiligheid is, presenteert Fico het besluit als een directe economische dreiging voor zijn land.
Interne spanningen binnen de EU en rol van Hongarije
Slowakije vormt samen met Hongarije een blok dat zich verzet tegen de Europese strategie om de energiebanden met Rusland door te knippen. Beide regeringsleiders hanteren een prorussische retoriek en verwerpen het principe van energetische isolatie van het Kremlin. De nauwe coördinatie tussen Fico en Viktor Orbán duidt op een alternatieve machtsas binnen de EU die Europese energie-integratie bemoeilijkt en besluitvorming vertraagt.
Daarnaast blijft Slowakije afhankelijk van Russische olie via de Druzhba-pijpleiding. Hoewel de vorige regering onder Eduard Heger stappen had gezet om de infrastructuur te moderniseren en alternatieven te ontwikkelen, zijn deze projecten na Fico’s terugkeer tot stilstand gekomen. Hierdoor is de energie- en veiligheidspositie van het land verder verzwakt. Fico’s benadering sluit niet alleen aan bij de lijn van het Kremlin, maar ondermijnt ook de Europese solidariteit, zeker in het licht van zijn openlijke afwijzing van steun aan Oekraïne.
Nationale belangen versus Europese eenheid
Fico’s aangekondigde juridische stappen tegen de EU benadrukken het spanningsveld tussen nationaal populisme en Europese strategische belangen. Zijn beleid prioriteert beperkte nationale economische overwegingen boven de bredere veiligheidsdoelen van de Europese Unie. Deze koers zet vraagtekens bij de bereidheid van Slowakije om als betrouwbare partner binnen het Europese blok op te treden. Door zowel de energie- als de Oekraïne-dossiers te politiseren, riskeert Bratislava zichzelf te isoleren op een moment dat de Europese eensgezindheid van cruciaal belang is voor de regionale stabiliteit.
