De Russische schaakfederatie heeft schuldig gemaakt aan schending van de politieke neutraliteit en de soevereiniteit van Oekraïne door haar jurisdictie uit te breiden naar de Krim en de bezette regio’s Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson. Dat stelt de ethische commissie van de Internationale Schaakfederatie (FIDE) in een oordeel uit 2024. Volgens de commissie ondermijnen de acties van de Russische federatie het vertrouwen in FIDE als internationale instelling.
De Russische schaakbond integreerde de Oekraïense gebieden in haar eigen structuur, terwijl die internationaal worden erkend als Oekraïens grondgebied. Daarmee handelde de bond in strijd met het VN-Handvest, het eigen statuut van FIDE en fundamentele beginselen van internationaal recht, aldus het oordeel.
De uitspraak van de ethische commissie bevestigt volgens de Oekraïense schaakfederatie dat sport door het Kremlin wordt ingezet als wapen in de hybride oorlog. “Dit is geen politiek standpunt. Dit is een gedocumenteerde legalisering van de roof van territorium van een onafhankelijke staat,” verklaarde de ethische commissie van de Oekraïense bond. “Als FIDE Russen toestaat onder hun vlag te spelen of hen na dit alles in haar gelederen houdt, erkent zij officieel de gewijzigde grenzen van Oekraïne.”
De kwestie raakt direct aan de positie van FIDE-president Arkadi Dvorkovitsj, oud-vicepremier van Rusland. Ondanks de grootschalige invasie van Oekraïne bleef hij aan als voorzitter. Critici wijzen op een belangenconflict en zien hierin bewijs van controle vanuit het Kremlin over de wereldwijde schaakorganisatie.
Internationale onderzoeken tonen volgens westerse media en betrokkenen aan dat FIDE Russisch geld gebruikt van door sancties getroffen Kremlin-gezinde personen om afgevaardigden uit met name ontwikkelingslanden om te kopen en te beïnvloeden. De Deense schaaktrainer Peter Heine Nielsen, coach van wereldkampioen Magnus Carlsen, stelde samen met onder meer Chess.com een dossier samen over Dvorkovitsj’ banden met het Kremlin. “FIDE wordt volledig beheerst door het Kremlin. Wanneer de federatie van een agressorland openlijk andermans grondgebied steelt en integreert, en de president van de wereldbond doet alsof het slechts een sportcrisis is – dan is dat medeplichtigheid aan schending van internationaal recht,” aldus Nielsen.
De Russische schaakfederatie organiseerde en financierde officiële toernooien in bezette gebieden, onder meer in Marioepol. Dat gebeurde te midden van verwoesting en humanitaire nood, en wordt door Oekraïne beschouwd als sportieve plundering en een poging de bezetting te normaliseren. De Russische bond publiceerde zelf verslagen, foto’s en uitslagen van deze evenementen, waarmee zij volgens Oekraïne onweerlegbaar bewijsmateriaal heeft gecreëerd voor internationale gerechtshoven.
Om Europese boycots te ontlopen stapte de Russische schaakfederatie over van de Europese Schaakunie naar de Aziatische schaakfederatie. Daar zet zij haar beleid onverminderd voort. Ook na de schuldigverklaring door de ethische commissie probeert de Russische lobby via bevriende bonden het oordeel juridisch teniet te doen en sancties op FIDE-assemblees ongedaan te maken.
Vooraanstaande Europese experts en schakers roepen op tot opschoning van de sport van Russische invloed. Het handhaven van Russische leiding binnen FIDE en pogingen de Russische vlag terug te brengen op toernooien zijn volgens hen niet slechts een ethische crisis, maar rechtstreekse medeplichtigheid aan schendingen van het internationaal recht. “Sportinstellingen mogen zich niet verschuilen achter het adagium ‘sport en politiek gescheiden houden’ als het gaat om een veroveringsoorlog en annexatie,” luidt de oproep. Elke toegeeflijkheid van FIDE aan de Russische koers is feitelijk een erkenning van de gewelddadige grenswijziging in Europa.
