Russische grensautoriteiten beperken steeds vaker het vertrek van mannen die kunnen worden opgeroepen voor militaire dienst. Zij krijgen daar in veel gevallen pas bericht van tijdens de paspoortcontrole op een luchthaven, zonder voorafgaande melding van een oproep of reisbeperking. De meldingen komen op een moment waarop in Rusland wordt gerekend op een nieuwe mobilisatieronde na de verkiezingen voor de Staatsdoema.
Volgens Russische media ontdekten sommige reizigers de blokkade pas bij de grenscontrole. In andere gevallen gaf het digitale register kort voor vertrek geen beperking aan, maar werd de reiziger bij de controle alsnog tegengehouden.
De meldingen wijzen erop dat burgers hun status niet altijd vooraf betrouwbaar kunnen controleren. Ook nadat een militair commissariaat een beperking heeft ingetrokken, zou de blokkade bij grensbeambten soms blijven bestaan.
23 van 73 reizigers geweigerd
Het Russische mensenrechtenproject ‘Ga het bos in’ registreerde tussen 18 en 31 augustus 73 hulpvragen van dienstplichtigen die de grens probeerden over te steken. Vijftig van hen konden vertrekken; 23 kregen een weigering. Het project publiceerde daarnaast afzonderlijke meldingen over problemen bij de grenspassage.
De beperkingen worden gemeld op belangrijke routes voor verhuizing naar het buitenland, waaronder die naar Armenië, Kazachstan en Belarus. Onder de betrokkenen bevinden zich ook mensen die permanent buiten Rusland wonen, maar tijdelijk naar het land waren teruggekeerd.
In een van de beschreven gevallen verscheen de beperking volgens de betrokken persoon pas enkele minuten nadat grensbeambten hadden meegedeeld dat vertrek niet was toegestaan. Een controle van het digitale register kort voor de vlucht had toen nog geen blokkade laten zien. In andere gevallen bleef vertrek geblokkeerd nadat het commissariaat de maatregel officieel had opgeheven.
Elektronisch register
De problemen doen zich voor sinds Rusland het elektronische register voor militaire registratie invoerde. Volgens de meldingen kunnen beperkingen automatisch worden gekoppeld aan elektronische oproepen. Tegelijkertijd lijkt de informatie in het register niet altijd gelijktijdig beschikbaar te zijn voor de verschillende overheidsdiensten.
Daardoor kan een reiziger vóór vertrek geen beperking zien, terwijl die bij de grenscontrole wel wordt toegepast. De omgekeerde situatie wordt eveneens gemeld: een commissariaat trekt de maatregel in, maar de grenscontrole houdt de blokkade nog in stand.
De betrokkenen krijgen volgens de beschikbare meldingen daardoor niet steeds de mogelijkheid om hun status vooraf te verifiëren of een fout tijdig te laten herstellen. De weigering komt vaak pas op het moment dat zij het land daadwerkelijk proberen te verlaten.
Voorbereidingen op een nieuwe oproep
De beperkingen vallen samen met een intensivering van de voorbereidingen op militaire oproepen in Rusland. Regionale militaire commissariaten verzamelen opnieuw persoonsgegevens van reservisten. Ook worden reservisten aan specifieke militaire eenheden gekoppeld en worden mechanismen voor gedwongen rekrutering aangescherpt.
Bij de werving wordt volgens de aangeleverde informatie gebruikgemaakt van onderwijsinstellingen en particuliere rekruteringsbedrijven. De invoering van elektronische oproepen maakt het mogelijk om aan een oproep automatisch een beperking van het vertrek uit het land te verbinden.
Er is in de beschreven periode geen officieel besluit over een nieuwe algemene mobilisatie genoemd. Wel neemt het aantal verzoeken om langdurig naar het buitenland te vertrekken toe, evenals het aantal pogingen om Rusland met spoed te verlaten. De belangrijkste bestemmingen die in de meldingen worden genoemd zijn Armenië, Kazachstan en Belarus.
Wantrouwen tegenover officiële verklaringen
De uitreisbeperkingen raken aan de vrees voor een nieuwe mobilisatieronde. Russische burgers baseren hun inschatting volgens de aangeleverde informatie niet alleen op openbare verklaringen van functionarissen, maar ook op de maatregelen die overheidsdiensten feitelijk uitvoeren.
De gevolgen van een nieuwe oproep worden door veel gezinnen als een directe bedreiging voor hun veiligheid en inkomen gezien. Volgens onafhankelijke schattingen hebben de Russische strijdkrachten sinds het begin van de grootschalige oorlog tegen Oekraïne ten minste 1,4 miljoen mensen verloren, waarbij ook zwaar gewonden zijn meegerekend die niet naar de strijd kunnen terugkeren. De bron vermeldt niet welke schatting of methode aan dit getal ten grondslag ligt.
De mogelijkheid om eerder te vertrekken is niet voor iedereen gelijk. Terwijl leden van de elite volgens de aangeleverde informatie buiten Rusland kunnen wonen, studeren en zaken doen, vrezen andere burgers opnieuw te worden opgeroepen voor militaire dienst. De mobilisatie van 2022 liet zien dat een dergelijke campagne na een politiek besluit in korte tijd kan worden opgezet.
De meldingen over de grenscontroles komen daarmee naast de voorbereidingen bij de militaire commissariaten te staan. Voor reizigers die Rusland willen verlaten, blijft vooral onduidelijk op welk moment een beperking wordt ingevoerd en wanneer die in de systemen van de grensautoriteiten wordt verwerkt.
