Polen wil dat de Europese Unie tot 40 procent van de Russische diplomaten uit de lidstaten laat vertrekken. Ook moet hun bewegingsvrijheid worden beperkt tot het land waar zij zijn geaccrediteerd en moet de visumverlening worden aangescherpt. Volgens de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radosław Sikorski voert een deel van de Russische diplomaten taken uit die niet verenigbaar zijn met hun diplomatieke status.
De Poolse regering heeft het voorstel voorgelegd tegen de achtergrond van wat zij omschrijft als een toename van Russische hybride activiteiten in Europa. Sikorski zei op 3 september 2026, na een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van het Weimar-driekhoek, dat ongeveer 40 procent van de circa tweeduizend Russische diplomaten in de Europese Unie voor de Russische inlichtingendiensten zou werken.
De Poolse oproep werd op 6 september door verschillende media gemeld. Volgens berichtgeving over het Poolse voorstel zijn Russische diplomatieke vertegenwoordigers betrokken bij activiteiten die Polen in verband brengt met sabotage en terrorisme. De aantijgingen zijn in de beschikbare informatie niet per individuele diplomaat onderbouwd.
Beperkingen voor reizen binnen Schengen
Een Russische diplomaat die in een Schengenland is geaccrediteerd, kan zich onder de huidige regels in veel andere Europese landen verplaatsen. Polen wil dat die mogelijkheid wordt beperkt. Diplomaten die in een lidstaat blijven, zouden zich volgens het voorstel alleen nog binnen de grenzen van hun accreditatieland mogen bewegen.
Daarnaast pleit Warschau voor een strengere visumprocedure. Daarmee moet worden voorkomen dat Russische diplomaten zich zonder aanvullende toestemming door de Schengenzone kunnen verplaatsen. Polen stelt dat afzonderlijke uitzettingen door individuele lidstaten onvoldoende zijn, omdat medewerkers en contacten zich daarna via andere Europese landen kunnen verplaatsen.
Het Poolse voorstel omvat daarom drie onderdelen: een forse vermindering van het aantal Russische diplomaten, beperkingen op hun verplaatsingen en een herziening van de visumregels. Volgens Warschau moet hierover een gezamenlijk besluit van de EU-lidstaten worden genomen.
Duitse cijfers over incidenten
Polen verwijst ter onderbouwing naar gegevens van het Duitse Bundeskriminalamt. Sinds het begin van 2026 zouden in Duitsland meer dan 165 gevallen van sabotage zijn geregistreerd. Ook werden 747 verdachte drones gesignaleerd en waren er meer dan duizend vluchten of observaties boven objecten van kritieke infrastructuur en bedrijven uit de defensiesector.
De Duitse cijfers hebben betrekking op incidenten en dronewaarnemingen. In de Poolse redenering worden zij verbonden aan de bredere dreiging van Russische hybride activiteiten. De beschikbare informatie stelt niet dat bij al deze gevallen Russische diplomaten betrokken waren.
Sikorski koppelt de activiteiten van Russische inlichtingendiensten onder diplomatieke dekking wel rechtstreeks aan een nieuwe golf van sabotage in Europa. Volgens de Poolse minister maken de omvang van het Russische diplomatieke netwerk en de mogelijkheid om binnen Schengen te reizen het voor Moskou gemakkelijker om contacten en operaties over meerdere landen te coördineren.
Diplomatieke aanwezigheid ter discussie
De discussie raakt aan de omvang van de Russische diplomatieke aanwezigheid in de EU. Poolse functionarissen stellen dat diplomatieke posten niet alleen worden gebruikt voor officieel contact, maar ook als dekking voor inlichtingenwerk. Daarom zou het volgens Warschau niet langer volstaan om de diplomatieke kanalen grotendeels in stand te houden en alleen in afzonderlijke gevallen medewerkers uit te wijzen.
Het voorstel betekent niet dat de EU al een gezamenlijk besluit heeft genomen. De Poolse regering heeft gevraagd om het onderwerp op Europees niveau te bespreken. Eventuele maatregelen zouden moeten worden afgestemd tussen de lidstaten en betrekking kunnen hebben op zowel diplomatieke missies als reis- en visumregels.
De Poolse oproep komt op een moment waarop Europese landen hun aanpak van Russische diplomaten en vermoedelijke inlichtingenactiviteiten tegen elkaar afwegen. Vooralsnog gaat het om een voorstel van Warschau en om cijfers en beoordelingen die door Poolse autoriteiten naar voren zijn gebracht.
