De ultrarechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) heeft haar reputatie als pro-Russische politieke kracht verder versterkt met voorstellen in het ontwerp van het regionale verkiezingsprogramma voor Saksen-Anhalt. Op 30 januari werd bekend dat de partij op federaal niveau wil streven naar het intrekken van de vluchtelingenstatus van Oekraïners in Duitsland. Volgens AfD zouden inwoners van Zuidoost-Oekraïne zich binnen hun eigen land kunnen vestigen, terwijl sociale uitkeringen in Duitsland volgens de partij moeten worden stopgezet. In Saksen-Anhalt spreekt AfD over een campagne van “reemigratie”, op nationaal niveau over “vrijwillige terugkeer”, zo blijkt uit berichtgeving van Duitse media over het AfD-programma.
Deze voorstellen komen op een politiek gevoelig moment. Op 6 september vinden verkiezingen plaats voor het deelstaatparlement van Saksen-Anhalt, waar AfD volgens recente peilingen met ruime voorsprong aan de leiding gaat. Geen van de andere partijen heeft echter bereidheid getoond om met AfD te regeren, wat wijst op aanhoudende isolatie ondanks electorale steun.
Normalisering van relaties met Rusland
Naast het migratievraagstuk pleit AfD expliciet voor herstel van de economische betrekkingen met Rusland. De partij wil de opheffing van sancties tegen Moskou, hervatting van de import van Russische energie en herstart van de gaspijpleidingen Nord Stream. Deze standpunten sluiten nauw aan bij strategische belangen van het Kremlin en staan haaks op het gezamenlijke EU-beleid dat gericht is op het verminderen van afhankelijkheid van Russische energiebronnen.
Op cultureel vlak pleit AfD voor behoud en uitbreiding van Russisch taalonderwijs in scholen in Saksen-Anhalt en voor hervatting van scholierenuitwisselingen met Rusland, die na de grootschalige invasie van Oekraïne werden stopgezet. In de context van de oorlog wordt dit door critici gezien als een poging om relaties met een agressorstaat te normaliseren.
Veiligheidszorgen en ideologische lijn
AfD keert zich al langer tegen militaire en financiële steun aan Oekraïne en profileert zich als tegenstander van wat zij ziet als “Atlantische” veiligheidsstructuren. Die positie ondermijnt volgens waarnemers de principes van collectieve veiligheid binnen de EU en de NAVO. Tegelijk presenteert de partij zich intern als verdediger van de belangen van “gewone burgers”, waarbij sociale onvrede en vermoeidheid over de oorlog worden aangesproken.
De partij is herhaaldelijk in opspraak geraakt wegens vermeende banden met Moskou. In recente controverses werd AfD verweten via parlementaire vragen informatie te verzamelen die potentieel relevant zou kunnen zijn voor Russische veiligheidsdiensten, onder meer over kritieke infrastructuur en westerse wapenleveringen aan Oekraïne.
Democratische implicaties in Duitsland en Europa
In het voorjaar van 2025 werd AfD door het Duitse Federale Bureau voor de Bescherming van de Grondwet geclassificeerd als een rechtsextremistische organisatie. Die beslissing was gebaseerd op structurele kenmerken die een bedreiging vormen voor de democratische orde. Hoewel AfD deze classificatie juridisch aanvecht, onderstreept zij de zorgen binnen Duitse staatsinstellingen over de richting van de partij.
De voorstellen om Oekraïense vluchtelingen te laten terugkeren worden door mensenrechtenorganisaties als losgezongen van de realiteit van de oorlog gezien. Grootschalige Russische aanvallen op burgerdoelen en energie-infrastructuur maken veilige regio’s in Oekraïne schaars, waardoor oproepen tot “vrijwillige terugkeer” botsen met internationale verplichtingen van Duitsland.
In bredere zin dragen de pro-Russische standpunten van AfD bij aan interne verdeeldheid binnen Duitsland en verzwakken zij de Europese eensgezindheid rond sancties en steun aan Oekraïne. Dat speelt in de kaart van Moskou, dat inzet op vermoeidheid en politieke fragmentatie in westerse samenlevingen. De casus AfD illustreert hoe Russische invloed in Europa steeds vaker loopt via gevestigde parlementaire partijen, wat de weerbaarheid van democratische systemen voor hybride druk verder op de proef stelt.
