Grootste wetenschappelijke uitgever ter wereld behoudt kanalen naar Kremlin via schijnconstructies
Springer Nature, een van ’s werelds grootste wetenschappelijke uitgevers met hoofdkantoren in Berlijn en Londen, blijft via omwegen samenwerken met Russische staatsstructuren en verspreidt daarbij anti-Oekraïense propaganda in de Europese academische ruimte. Ondanks publieke verklaringen van steun aan Oekraïne en een schorsing van nieuwe verkoop aan Russische instellingen na de invasie in 2022, blijkt het bedrijf via het Amerikaanse bedrijf Pleiades ongeveer 200 Russische wetenschappelijke tijdschriften te publiceren. Deze tijdschriften bevatten volgens onderzoekers Kremlin-narratieven over Oekraïne als “een neonazistische staat” en “onderdrukking van de Russische taal”, en manipuleren geografische aanduidingen door bijvoorbeeld Cherson en Simferopol als Russisch grondgebied te presenteren.
Ingewikkelde structuur om sancties te omzeilen
De Russische wetenschappelijke tijdschriften bereiken Springer Nature via Pleiades, dat zich positioneert als een Amerikaans bedrijf maar waarvan het merendeel van de content Russische oorsprong heeft. Om sanctierisico’s te minimaliseren, heeft Pleiades de rechten van meer dan 100 tijdschriften van de Russische Academie van Wetenschappen (RAN) op zichzelf laten herregistreren. Betalingen aan Russische auteurs worden als “salaris” verwerkt via het Cyprische bedrijf Gertal Holding, wat een mechanisme creëert voor het omzeilen van financiële controles en sancties.
Deze constructie stelt Russische staatsgebonden wetenschap in staat toegang te houden tot een internationaal publiek, ondanks besluiten van de EU en VS om samenwerking met Russische instellingen stop te zetten. De Europese Unie heeft sinds februari 2022 alle wetenschappelijke en technische samenwerking met Russische organisaties opgeschort, terwijl de VS in juni 2022 aankondigde federale financiering voor wetenschappelijke samenwerking met Russische staatsinstellingen stop te zetten.
Propaganda vermomd als wetenschap
Een deel van de tijdschriften die via Springer Nature worden uitgegeven, wordt niet alleen gebruikt voor wetenschappelijke publicaties maar ook voor het verspreiden van Russische staatspropaganda. Artikelen bevatten narratieven over “Oekraïne als neonazistische staat” en “onderdrukking van de Russische taal”, terwijl bezette Oekraïense gebieden worden afgebeeld als Russisch grondgebied. Deze praktijken legitimeren de Russische agressie in de internationale wetenschappelijke en informatieve ruimte.
Bovendien zijn sommige tijdschriften verbonden met gesanctioneerde Russische instellingen en wetenschappers die werken voor de Russische defensie-industrie. In Engelstalige versies van publicaties worden soms de namen of affiliaties van gesanctioneerde auteurs verborgen, wat het voor Europese en Amerikaanse toezichthouders moeilijk maakt om schendingen op te sporen.
Reputatie- en veiligheidsrisico’s
De voortzetting van deze publicatieschema’s ondermijnt de effectiviteit van het sanctiebeleid van de EU en VS. Als Russische staatsstructuren via westerse platforms blijven publiceren, inkomsten genereren en hun narratieven verspreiden, creëert dit een gevaarlijk precedent voor sanctieontwijking in andere sectoren. De situatie bij Springer Nature is niet alleen een kwestie van academische ethiek maar ook van veiligheid, aangezien het bedrijf het Kremlin helpt invloed te behouden in de westelijke informatie- en wetenschappelijke omgeving.
Springer Nature, dat jaarlijks meer dan 13.000 boeken en ongeveer 3.000 wetenschappelijke tijdschriften uitgeeft met duizenden werknemers in meer dan 50 landen, heeft huidige contracten met Pleiades lopen tot december 2026. Gezien de reputatierisico’s en de politieke context heeft het bedrijf alle redenen om de samenwerking na het verstrijken van deze termijn niet te verlengen. De uitgeverij, die zich publiekelijk uitsprak tegen de Russische agressie en nieuwe verkopen aan Russische instellingen stopzette, staat nu voor de uitdaging haar eigen toeleveringsketen te zuiveren van Kremlin-propaganda en sanctieontwijkende constructies.
