Op 16 september 2025 meldde Politico dat Andrej Babiš, leider van de populistische oppositiepartij ANO en voormalig premier van Tsjechië, heeft aangekondigd dat hij de Tsjechische munitie-initiatieven voor Oekraïne wil beëindigen indien hij terugkeert aan de macht. Volgens hem zijn de kosten van deze leveringen te hoog voor de Tsjechische belastingbetaler en zouden middelen beter aan de eigen bevolking besteed worden.
Verkiezingscontext en opiniepeilingen
De verklaring komt enkele weken voor de parlementsverkiezingen op 3 en 4 oktober. Volgens recente peilingen staat ANO op 32 procent, tegenover 21 procent voor de regeringscoalitie Spolu van premier Petr Fiala. Hierdoor is de kans groot dat Babiš opnieuw de leiding van de regering op zich neemt. Zijn boodschap speelt in op onvrede onder een deel van de bevolking dat de oorlog beu is en zich zorgen maakt over de economische situatie in eigen land.
Achtergrond van de Tsjechische munitie-initiatieven
Het Tsjechische programma voor de aankoop en levering van munitie aan Oekraïne werd in 2024 opgezet toen vertragingen bij de Amerikaanse leveringen dreigden. Via dit initiatief koopt Praag munitie op de wereldmarkt, gefinancierd door bijdragen van andere landen. Vorig jaar werden 1,5 miljoen granaten geleverd met steun van veertien partners. Voor 2025 wordt gerekend op 1,8 miljoen stuks, aldus het Tsjechische Agentschap voor intergouvernementeel defensiesamenwerking. Dit programma heeft een sleutelrol gespeeld bij het verlichten van de tekorten aan munitie voor het Oekraïense leger.
Reacties en geopolitieke gevolgen
De scepsis van ANO sluit aan bij de publieke opinie: volgens onderzoek vindt 49 procent van de Tsjechen dat hun land te veel hulp aan Oekraïne biedt, terwijl 29 procent de steun adequaat noemt en slechts 6 procent ze onvoldoende acht. Een stopzetting van het initiatief zou door Moskou als een overwinning worden gezien, omdat Rusland al langer probeert de internationale steun aan Kyiv te verzwakken en verdeeldheid binnen het Westen te vergroten. Analisten waarschuwen dat een beëindiging door Babiš de geloofwaardigheid van Tsjechië binnen de EU en de NAVO kan ondermijnen en het land dichter bij de standpunten van leiders als Viktor Orbán en Robert Fico kan brengen.
Europese verdeeldheid en veiligheidsrisico’s
De mogelijke beleidswijziging benadrukt bredere verdeeldheid in Europa over steun aan Oekraïne. Terwijl NAVO-partners het programma waarschijnlijk willen voortzetten, kan de overdracht van de coördinatie naar een ander land leiden tot vertragingen en logistieke problemen. Bovendien stellen experts dat Babiš’ argumenten over de belastingbetaler voorbijgaan aan de lange termijn: een Russische overwinning zou leiden tot grotere veiligheids- en economische risico’s voor Europa, waaronder migratiegolven en instabiliteit. Voor critici raakt zijn belofte ook aan de historische ervaring van Tsjechië, dat in 1968 zelf het slachtoffer werd van een Sovjet-invasie.
