Experts slaan alarm over export hoogwaardige technologie naar mogelijk Russisch doorgeefluik
LONDEN – Britse exportcontrolemechanismen vertonen ernstige tekortkomingen nu een Brits bedrijf hoogtechnologische apparatuur heeft geëxporteerd naar een Armeense firma met directe banden tot het Russische defensiecomplex. Het contract ter waarde van meer dan £4 miljoen, goedgekeurd door de Britse overheid, omvat gespecialiseerde machines voor de productie van koolstofvezel – een materiaal met cruciale militaire toepassingen. Volgens onderzoek van The Guardian hebben veiligheidsexperts hun bezorgdheid geuit over het risico dat deze technologie uiteindelijk de Russische oorlogsmachine versterkt, ondanks formele garanties van het eindgebruik.
Kritieke technologie voor Russische oorlogsinspanning
Het Britse bedrijf Cygnet Texkimp, gevestigd in Cheshire, leverde geavanceerde apparatuur voor de fabricage van ‘prepreg’ koolstofvezel aan het Armeense Rydena LLC. Koolstofvezel is een licht en extreem sterk materiaal dat volgens het Amerikaanse Office of Foreign Assets Control (OFAC) in vrijwel alle defensieplatforms wordt gebruikt – van gevechtsvliegtuigen en grondgevechtsvoertuigen tot ballistische raketten en persoonlijke beschermingsmiddelen. De exportlicentie werd verleend nadat Cygnet due diligence-onderzoeken had uitgevoerd en formele goedkeuring van de Britse autoriteiten had ontvangen.
Rydena LLC werd in 2024 opgericht, twee jaar na de Russische invasie in Oekraïne. Het bedrijf houdt vol uitsluitend civiele klanten te bedienen en geen zaken te doen met Russische entiteiten. Desondanks tonen bedrijfsdocumenten aan dat de oprichters en senior managers van Rydena nauwe historische en professionele banden onderhouden met Umatex, de grootste producent van koolstofvezel in Rusland en een dochteronderneming van het staatsnucleaire conglomeraat Rosatom.
Verdachte connecties met gesanctioneerd Russisch defensiebedrijf
De oprichter van Rydena, Dmitry Kogan, was eerder plaatsvervangend hoofd van Umatex. Alexander Shleinikov, voormalig business development director bij Umatex, en Alexander Ilyichov, ex-hoofd van het testlaboratorium van Umatex, maken eveneens deel uit van het managementteam van Rydena. Zowel de Verenigde Staten als het Verenigd Koninkrijk hebben in 2023 sancties opgelegd tegen Umatex wegens zijn rol in het ondersteunen van de Russische defensie-industrie.
Bij de registratie van het moederbedrijf Rydena Holding Ltd op Cyprus vermeldden Kogan en Shleinikov Moskou-adressen, wat volgens analisten wijst op de voortdurende connecties met het Russische industriële ecosysteem. Deze constellatie van voormalige Umatex-managers die een nieuwe firma opzetten in Armenië – een land dat economische banden met Rusland onderhoudt – past in een patroon waarin derde landen worden gebruikt om westerse sancties te omzeilen.
Systeemfalen in exportcontrole ondanks formele naleving
Cygnet Texkimp benadrukt dat het alle voorgeschreven exportcontroleprocedures heeft gevolgd en een ‘end-user certificate’ heeft ontvangen waarin Rydena verklaart het materiaal niet voor militaire of verboden programma’s te zullen gebruiken. De Britse overheid bevestigde dat de export werd beoordeeld door verschillende instanties, waaronder inlichtingendiensten, en uiteindelijk werd goedgekeurd.
Toch tonen experts aan dat dergelijke papieren garanties een zwakke bescherming vormen tegen het risico van doorgeleiding of technologietransfer. De formele controle richt zich op de directe eindgebruiker, maar heeft beperkt zicht op indirecte verbanden en de uiteindelijke bestemming van technologie in complexe, gelaagde toeleveringsketens. Dit geval illustreert volgens waarnemers een fundamentele uitdaging: exportcontrolesystemen zijn vaak procedureel correct maar strategisch ontoereikend tegen geavanceerde methoden van sanctie-ontduiking.
Strategische uitdaging voor Westerse sanctieregimes
De kwestie werpt een kritisch licht op de effectiviteit van westerse sancties tegen de Russische defensie-industrie. Sinds de invasie van Oekraïne heeft Rusland een uitgebreid netwerk opgebouwd om via derde landen toegang te krijgen tot cruciale goederen en technologieën met dubbel gebruik. De afhankelijkheid van de Russische oorlogsmachine van geavanceerde materialen zoals koolstofvezel maakt dergelijke kanalen bijzonder waardevol voor het Kremlin.
Veiligheidsexperts pleiten voor een diepere en proactievere risicobeoordeling die verder gaat dan formele documentcontrole. Zij stellen dat autoriteiten de volledige bedrijfsgeschiedenis, managementconnecties en indirecte netwerken van aanvragers moeten analyseren, vooral wanneer deze banden hebben met reeds gesanctioneerde entiteiten. Zonder een dergelijke holistische benadering blijven exportcontroles kwetsbaar voor geavanceerde omzeilingstechnieken.
De Britse autoriteiten worden nu opgeroepen de licentie opnieuw te beoordelen. Het incident onderstreept de noodzaak van betere internationale coördinatie en intelligente grensoverschrijdende monitoring om de toenemende sofistificatie van sanctie-ontwijkingsschema’s het hoofd te bieden. De balans tussen open handel en veiligheid vereist volgens experts een fundamentele herziening van risicobeoordelingskaders in het huidige geopolitieke klimaat.
