In de afgelopen decennia is het oude NDSM-terrein in Amsterdam-Noord volledig veranderd van een industriële zone tot een kleurrijke woonomgeving, de thuishaven van veel jonge Amsterdammers die werken bij moderne bedrijven. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van diverse woongebouwen en horecagelegenheden, meldt Nieuws Impuls.
Kunstenaars en bierbrouwers
‘Eerst komen de kunstenaars, dan de kleine bierbrouwers en tenslotte de projectontwikkelaars,’ zegt Gert Jan Bakker (53) van bewonersorganisatie !Woon met een kwinkslag op het terras van Plekk, een trendy ontmoetingsplek van zeecontainers op de werf. Volgens Bakker weerspiegelen de industriële lampen en betonnen vloeren de ruwe charme waar bewoners en bezoekers naar verlangen, en waarvoor ze bereid zijn te betalen. ‘Zodra de prijs van een biertje op zo’n locatie minstens € 6 bedraagt, weten ontwikkelaars dat ze moeten investeren. Placemakers zijn cruciaal in deze gebieden.’
Een interessant feit is dat gelijktijdig met de ontwikkeling van de werf ruim honderd jaar geleden, de gemeentelijke woningdienst (nu Ymere) ook Tuindorp Oostzaan heeft ontwikkeld. Hier vonden veel arbeiders van de NDSM een woonplek, maar er waren geen cafés en ook geen kerk, in lijn met sociaal-democratische normen.
Reeks gebiedsontwikkelingen
De afgelopen jaren heeft Bakker, die zelf zo’n tien jaar geleden in Noord een koopwoning betrok, enorme veranderingen in het stadsdeel waargenomen. NDSM is slechts een onderdeel van een reeks gebiedsontwikkelingen die begint bij de oude Shell-toren op Overhoeks. Terwijl het Shell-laboratorium nog steeds aanwezig is, zijn er voornamelijk wooncomplexen verrezen. ‘Er zijn wel enkele sociale woningen toegevoegd, maar het gaat voornamelijk om midden- en vrije sector huur,’ voegt Bakker toe.
Buiksloterham is een ander gebied in Noord dat nu vorm krijgt, na jaren van sanering van de sterk vervuilde grond van een voormalige vuilstortplaats en industrieterrein. Hier moeten uiteindelijk zo’n 3500 nieuwe woningen komen.
De stad hoopte eerder aanzienlijke vooruitgang te boeken met Haven-Stad, een ontwikkeling aan beide oevers van het IJ met de ambitie om zo’n 50.000 woningen te realiseren. Echter, de chemische fabriek Ketjen (voorheen Albemarle) heeft via de Raad van State verdere woningbouw in het Hamerkwartier weten tegen te houden. De kunstmestfabriek ICL blijft tot minimaal 2041 aan de westelijke IJ-oever, wat toekomstige bouw sterk beperkt. Aan de andere kant ligt scheepswerf Damen, waar de gemeente plannen had voor duizenden woningen, maar de rijksoverheid streeft er nu naar de werf te behouden voor het onderhoud van marineschepen.
Sysifusopgave
De gefrustreerde bouwopgave in Noord is volgens Bakker representatief voor de Sysifusopgave waarmee Amsterdam en andere gemeenten kampen bij het realiseren van meer betaalbare woningen. ‘Amsterdam heeft de nieuwbouwdoelstellingen de laatste jaren redelijk goed gehaald. De 40–40–20-regeling helpt daarbij, maar het aantal betaalbare woningen in de stad blijft in zowel absolute als relatieve termen steeds kleiner, onder andere door ‘uitponding’ en verkamering,’ zegt hij, en wijst op de populaire woonbuurt Houthavens waar voornamelijk koopwoningen zijn gerealiseerd voordat de regeling van kracht werd, wat ze onbereikbaar maakt voor mensen met een gemiddeld inkomen.
Veel nieuwbouw, ook in Noord, is gerealiseerd vóór de Wet betaalbare huur. Door de combinatie van WOZ-waarde en een aanzienlijk aantal vierkante meters, komen appartementen vaak boven de 186 punten uit, wat de bovengrens voor middenhuur betekent. ‘Dit resulteert vaak in vrije huurprijzen van minimaal € 2000 per maand,’ merkt Bakker op.
Maatschappelijke kwestie
Bakker zet zich al bijna 25 jaar in als consulent bij stichting !Woon voor de rechten van huurders in de Metropoolregio. De stichting introduceerde in 2001 het Meldpunt Ongewenst Verhuurgedrag, wat later landelijk geïmplementeerd werd. ‘Huurders hadden voorheen weinig te zeggen. De Huurcommissie was voor veel huurders te moeilijk te benaderen,’ legt hij uit.
In de afgelopen jaren is Bakker een bekend gezicht geworden in de discussie over betaalbaar wonen. ‘Dit was niet mijn doel, maar het laat zien dat de woningnood een maatschappelijke kwestie is geworden,’ stelt hij.
Niet in de haak
Via LinkedIn betreedt hij vaak de discussie met platforms zoals Pararius en Kamernet, vooral over kleine woningen of kamers tegen hoge huurprijzen. ‘Advertenties van kamers van 10 m² voor € 1500 zijn veelvoorkomend,’ merkt Bakker op, eraan toevoegend dat zulke gevallen duidelijk problematisch zijn. ‘Bij kamerverhuur geldt de WWS-puntentelling en verhuurders zouden nooit zoveel punten moeten verkrijgen.’
Systeemcrisis
Bakker heeft ook regelmatig gesprekken met grote commerciële verhuurders. ‘Het is logisch dat ze winst willen maken, maar het is voorspelbaar dat buitenlandse partijen die de Nederlandse markt binnentreden dit niet op de lange termijn zullen doen,’ stelt hij. Door de verhoging van de WOZ-waarde en de huurbeperkingen is het aanbod van betaalbare huurwoningen verder afgenomen.
Grondpolitiek
Bakker vraagt zich af wat de voordelen van de huidige situatie zijn. ‘De stijgende grondwaarde speelt een belangrijke rol en het is tijd om na te denken over grondpolitiek en een planbatenheffing,’ zegt hij, en wijst erop dat veel gemeenten weinig eigen grond hebben en daardoor nauwelijks profiteren van waardestijgingen.
Het idee om te dereguleren voor meer investeerders en lagere huurprijzen te realiseren, overtuigt hem niet. ‘Er is een continue vraag naar woningen voor kwetsbare groepen, die niet door de markt gedekt worden. Commerciële verhuurders richten zich op het hogere segment,’ merkt hij op.
Rotterdam als alternatief
Voor Amsterdam rijst de vraag wat voor stad zij wil zijn. Veel Amsterdammers met een gemiddeld inkomen vinden het steeds moeilijker om woningen te vinden. De 15-jarige wachtlijst voor corporatiewoningen maakt het nog moeilijker. ‘Dankzij de goede treinverbinding is Rotterdam een aantrekkelijk alternatief geworden,’ zegt Bakker en benadrukt dat specifieke woningen voor mensen met essentiële beroepen nodig zijn.
Uitzicht op eigen woonruimte
Bakker gelooft dat het mogelijk moet blijven om een wooncarrière op te bouwen in de grote stad. ‘Als 18-jarige kwam ik van Texel naar Amsterdam om te studeren en huurde een kamer voor ƒ 250,’ herinnert hij zich. ‘Ik wil dat iedereen de kans heeft om te starten en zich te kunnen ontwikkelen.’
