Gemeenten in Nederland hebben de afgelopen jaren meer grond verworven dan vóór 2019, wat blijkt uit de data van Savills. Het gebruik van het voorkeursrecht is sinds 1990 aanzienlijk toegenomen, met 1.575 vaststellingen, waarvan bijna driekwart in de afgelopen vijf jaar, goed voor circa 13.000 hectare grond, meldt Nieuws Impuls.
Overheid pakt regie terug
Het voorkeursrecht garandeert geen automatische aankoop, maar de analyse van Savills toont aan dat gemeenten daadwerkelijk meer grond kopen dan een decennium geleden. Van 2010 tot 2018 lag de jaarlijkse aankoop maximaal op 40 hectare. In 2024 was dit gegroeid tot meer dan 100 hectare, met een waarde van € 325 miljoen. Het werkelijke aantal aankopen ligt vermoedelijk nog hoger, aangezien gemeenten vaak aparte vennootschappen gebruiken voor vastgoedbeheer. “Grond wordt weer een zaak van de politiek, met een overheid die de regie terugpakt,” aldus Charlotte de Mos, hoofd data, intelligence & strategy bij Savills.
Projectontwikkelaars stimuleren voorkeursrecht
De meningen over het voorkeursrecht zijn verdeeld. Bas Wilberts van Savills beschouwt het als een bedreiging voor de vrije verhandelbaarheid van grond. Daarentegen stelt Frank ten Have van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) dat het voorkeursrecht voorkomt dat grondspeculanten vrij spel krijgen en dat gemeenten boven de marktprijs moeten betalen. Daarnaast moedigen projectontwikkelaars gemeenten soms aan om het voorkeursrecht te gebruiken, waardoor er tegen lagere kosten gebouwd kan worden.
Sinds 2024 is het voorkeursrecht geïntegreerd in de Omgevingswet, waarbij de geldigheid is verlaagd naar vijf jaar. Dit kan de enorme stijging van het aantal toepasselijke voorkeursrechten in de voorafgaande jaren verklaren.
Bouwopgave
Hoogleraar Peter Boelhouwer stelt dat gemeenten tijdens de kredietcrisis terughoudend waren met het aankopen van grote stukken grond, maar nu deze terughoudendheid hebben laten varen, gezien de opdracht om jaarlijks 100.000 nieuwe woningen te realiseren.
