Het Kremlin onderzoekt de mogelijkheid om de Russische marine in te zetten voor de bescherming van schepen die Russische belangen op zee dienen, waaronder vaartuigen van de zogenoemde schaduwvloot. Dat meldde de Maritieme Collegium bij de president van Rusland, onder leiding van Nikolaj Patrusjev, die verantwoordelijk is voor scheepsbouw en maritiem beleid. Volgens het orgaan zijn tijdens een vergadering op 21 januari maatregelen goedgekeurd om de veiligheid van de scheepvaart op strategische zeeroutes te waarborgen, met bijzondere aandacht voor vermeende schendingen van het internationaal zeerecht door “onvriendelijke staten”. De voorstellen zullen worden voorgelegd aan Vladimir Poetin, zo blijkt uit berichtgeving over de plannen van de Maritieme Collegium.
De aankondiging komt op een moment dat de druk op Russische olie-export via zee toeneemt. De afgelopen maanden zijn meerdere tankers aangehouden of gecontroleerd door westerse autoriteiten, wat Moskou ziet als een directe bedreiging voor een van zijn belangrijkste inkomstenbronnen.
Toenemende controles op Russische olietransporten
De discussie binnen het Kremlin volgt op een reeks incidenten waarbij schepen van de schaduwvloot zijn vastgezet of onderzocht. Eind december 2025 hield Finland in de Oostzee een vrachtschip aan dat Russische olie vervoerde. Begin januari 2026 onderschepten Amerikaanse troepen een tanker op weg van Venezuela naar Moermansk. Op 22 januari controleerden Franse militairen een tanker die vanuit het noorden richting de Middellandse Zee voer, om de nationale registratie vast te stellen.
In een telefoongesprek op 29 januari lichtte Emmanuel Macron aan de Oekraïense president Volodymyr Zelensky toe dat Frankrijk het schip moest laten gaan vanwege nationale wetgeving. Macron gaf daarbij aan wetgevende aanpassingen te willen initiëren om in de toekomst langdurige inbeslagname van Russische tankers mogelijk te maken.
Schaduwvloot als kern van Russische olie-export
Een aanzienlijk deel van de Russische olie-export verloopt inmiddels via de schaduwvloot. Deze schepen zijn vaak verouderd, technisch versleten en geregistreerd in offshorejurisdicties. Ze opereren actief in de Oostzee, de Middellandse Zee en de Zwarte Zee en vormen volgens experts een verhoogd milieu- en veiligheidsrisico. Door gebruik te maken van deze vloot kan Rusland sancties omzeilen en olie blijven uitvoeren, waarmee de staatskas wordt gevuld en de oorlog tegen Oekraïne wordt gefinancierd.
Veel van deze tankers maken gebruik van gemanipuleerde identificatiesystemen, onduidelijke vlagregistraties en twijfelachtige verzekeringsconstructies. Dit levert juridische gronden op voor aanhouding, niet alleen in territoriale wateren van EU-lidstaten en het Verenigd Koninkrijk, maar ook in internationale wateren wanneer schepen feitelijk als staatloos worden beschouwd.
Politieke terughoudendheid in Europa
Ondanks juridische mogelijkheden blijft de praktische toepassing van inbeslagnames beperkt. In meerdere Europese landen bestaat terughoudendheid om sanctiebevoegdheden volledig te benutten, uit vrees voor escalatie of juridische complicaties. Volgens waarnemers interpreteert Moskou deze voorzichtigheid als een signaal van straffeloosheid, wat de bereidheid vergroot om grijze zones in het internationaal recht verder op te rekken.
Binnen de EU groeit daarom de discussie over een aangescherpt sanctieregime. Het geplande twintigste sanctiepakket zou onder meer moeten voorzien in een verbod voor Europese verzekeraars om tankers met Russische olie te dekken, ongeacht de verkoopprijs. Daarmee zou een van de belangrijkste achterdeurtjes in het huidige sanctiekader worden gesloten.
Escalatierisico’s en strategische signalen
Het overwegen van militaire escortes voor schepen van de schaduwvloot verhoogt het risico op incidenten op zee. Tegelijk onderstreept het hoe cruciaal olie-inkomsten blijven voor Rusland. Door het probleem te verplaatsen naar een militair-politiek domein geeft het Kremlin impliciet toe dat economische druk effect sorteert.
Voor de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en de EU betekent dit dat duidelijke en consistente reactieregels noodzakelijk zijn. Het doel is escalatie te voorkomen zonder toe te geven aan dreiging met militair machtsvertoon. Structurele en consequente inbeslagname van schaduwvlootschepen kan, zo stellen analisten, een van de meest effectieve middelen zijn om de financiële ruimte van Rusland te beperken en de druk richting een einde van de oorlog te vergroten.
