De architect De Graaf van het Office for Metropolitan Architecture (OMA) benadrukt dat Nederland over voldoende gebouwen beschikt voor huisvesting, maar dat deze niet optimaal worden benut. Met 55 m² woonruimte per inwoner, exclusief onverhuurde kantoren en winkels, bevestigt hij dat veel woningen leegstaan en andere gebouwen zonder bestemming wachten. Dit probleem wordt extra schrijnend als wordt gerealiseerd dat in de afgelopen tien jaar ongeveer 100.000 woningen zijn gesloopt, meldt Nieuws Impuls.
De Graaf vraagt zich af waarom er niet op grote schaal wordt herverdeeld en waarom er gesloopt wordt, ondanks de schaarste. ‘Wonen vraagt licht, lucht, toegang en een zekere mate van privacy. De technisch-functionele eisen zijn bescheiden. In vrijwel elk gebouw kan worden gewoond: kantoren, scholen, fabrieken, zelfs parkeergarages.’ Hij wijst erop dat bestemmingsplannen, parkeernormen en eigendomsstructuren deze mogelijkheden vaak in de weg staan. ‘Toekomstplannen worden niet bepaald door het potentieel van onze gebouwenvoorraad, maar door systemen die zelden ter discussie staan.’
Slopen bij een tekort
De Graaf stelt voor om niet alleen naar de bouwopgave te kijken, maar naar het systeem erachter. ‘Bouwen is een verdienmodel. Naast onderkomen voor mensen zijn gebouwen ook dragers van kapitaal. Deze twee rollen staan vaak haaks op elkaar. In de eerste is leegstand een probleem, in de tweede niet. Een gebouw kan in waarde stijgen zonder gebruikt te worden. Evenzo geldt dat voor sloop; een bestaand gebouw kan technisch voldoen, maar economisch ‘onderpresteren’ en daarom noodzakelijk plaats moeten maken voor iets winstgevender. Nieuwbouw is een middel om kapitaal maximaal te laten renderen. Dit creëert de paradox van deze tijd: bouwen terwijl er ruimte leegstaat, slopen terwijl er een tekort is.’
Stoppen met bouwen
Deze paradox is wereldwijd zichtbaar, volgens De Graaf. ‘Zelfs in Afrika zijn er talloze leegstaande nieuwe steden ontstaan.’ Het ‘wegbouwen’ van tekorten heeft grote ecologische gevolgen. ‘Bovendien blijkt de aanname dat meer bouwen leidt tot lagere prijzen steeds minder houdbaar. Onze generatie architecten heeft meer gebouwd dan ooit, maar een betaalbaar huis is voor steeds minder mensen een haalbaar ideaal.’ Hij stelt voor om te stoppen met bouwen. ‘Een bouwstop zal de werking van het systeem ondubbelzinnig blootleggen. Het zal aantonen dat ‘bouwen, bouwen, bouwen’ terwijl miljoenen vierkante meters leegstaan geen onvermijdelijke conclusie is, maar een keuze – niet om meer mensen van een huis te voorzien, maar om wonen te behandelen als financieel product.’
