Een omvangrijk netwerk van 48 formeel onafhankelijke bedrijven is ontdekt dat via een gedeelde privé-mailserver Russische olie ter waarde van minstens $90 miljard heeft verhandeld, waardoor sancties worden omzeild en de oorlogskas van het Kremlin wordt gespekt. De operatie, die in verband wordt gebracht met de door de staat gecontroleerde reus Rosneft, kwam aan het licht door een technische fout die een gecentraliseerde achterkant blootlegde. De bevindingen tonen aan dat Moskou systematisch en op grote schaal de westerse restricties ondermijnt om zijn oorlog in Oekraïne te financieren.
Technische fout legt gecoördineerde structuur bloot
De schaduwoperatie werd geïdentificeerd nadat onderzoekers ontdekten dat alle 48 bedrijven – hoewel geregistreerd op verschillende juridische adressen – dezelfde privé-mailserver gebruikten: mx.phoenixtrading.ltd. Dit wijst op een gedeelde IT-infrastructuur en een gezamenlijke backoffice, wat in tegenspraak is met hun formele onafhankelijkheid. Het netwerk functioneerde als een goed geoliede machine, speciaal ontworpen om de herkomst van Russische olie te verhullen. De bedrijven kenmerkten zich door een korte levensduur; volgens douanegegevens waren ze gemiddeld slechts zes maanden actief. Deze snelle rotatie van juridische entiteiten bemoeilijkt het werk van sanctietoezichthouders aanzienlijk.
De timing van de operatie intensiveerde in oktober 2025, toen de VS sancties oplegden aan de twee grootste Russische olie-exporteurs, Rosneft en Lukoil. Het netwerk lijkt een direct antwoord te zijn geweest op deze aangescherpte restricties. Door olie via tussenpersonen te laten lopen, konden bedrijven die op zwarte lijsten staan toch hun waren afzetten op de internationale markt. Het onderzoek naar de sanctie-omzeiling toont aan dat dit geen geïsoleerde incidenten betrof, maar een systematische, gecoördineerde inspanning om het sanctieregime te ontwijken.
Omzeiling via derde landen en documentmanipulatie
Een aanzienlijk deel van de Russische olie werd via derde landen zoals de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) geleid. In documenten werd de olie vaak aangeduid met vage termen als ‘export blend’, zonder specificatie van het exacte type of de herkomst. Deze opzettelijke vaagheid maakt traceerbaarheid bijna onmogelijk voor douaneautoriteiten. Bovendien maakten de bedrijven gebruik van tankers die verbonden zijn aan Russische leveranciers en wijzigden ze regelmatig de namen van schepen en operators, wat de toeleveringsketen verder vertroebelt.
Deze methoden zijn essentieel voor Moskou’s strategie om de ‘prijsplafond’-maatregelen te ondermijnen. Dit mechanisme, bedoeld om de inkomsten uit Russische olie-export te beperken, is afhankelijk van transparantie over de werkelijke verkoopprijs. Door de documentatie te manipuleren en via tussenhandelaren te werken, kan de echte waarde van de ladingen gemakkelijk worden verborgen. Het resultaat is dat het prijsplafond zijn effectiviteit verliest en Rusland alsnog volle marktprijzen kan incasseren.
Implicaties voor sanctieregime en oorlogsfinanciering
De omvang van de ontdekte handel – $90 miljard – onderstreept de enorme financiële injectie die de Russische oorlogsmachine via deze kanalen ontvangt. Het gaat niet om marginale winsten voor individuele bedrijven, maar om strategische middelen die rechtstreeks kunnen worden ingezet voor wapenproductie en militaire operaties in Oekraïne. De energiesector blijft zo de levensader van het Russische oorlogsapparaat, ondanks twee jaar van westerse sancties.
De blootstelling van dit netwerk legt kritieke kwetsbaarheden in het huidige sanctiestelsel bloot. Rusland toont een opmerkelijke adaptiviteit en is bereid aanzienlijke middelen te investeren in het creëren van steeds complexere omzeilingsconstructies. Het gebruik van kortstondige bedrijven en tussenlanden vormt een directe uitdaging voor de capaciteiten en reactiesnelheid van sanctie-uitvoerende instanties in de EU, VS en het VK.
Internationale reacties en mogelijke tegenmaatregelen
De onthulling zal naar verwachting leiden tot roep om aangescherpte maatregelen van westerse bondgenoten. Concreet zou dit kunnen resulteren in uitgebreidere sanctielijsten die niet alleen de Russische moederbedrijven, maar ook de betrokken schepen, tussenhandelaren en financiële facilitators omvatten. Elke vertraging in de reactie betekent dat het Kremlin extra miljarden dollars blijft binnenhalen uit olie-export.
Experts benadrukken dat zonder technologische versterking van controlemechanismen en betere gegevensuitwisseling tussen bondgenoten dergelijke netwerken zich snel opnieuw zullen vormen. De zaak zet ook vraagtekens bij de houdbaarheid van het prijsplafond als primair economisch drukmiddel. Als Rusland in staat blijft systematisch de werkelijke waarde en herkomst van zijn olie te verhullen, zal de sanctiedruk aan voorspelbaarheid en kracht inboeten. De bal ligt nu bij westerse hoofdsteden om hun aanpak fundamenteel te herzien – van reactief sanctioneren naar proactief verstoren van deze schaduwnetwerken.
