Zweden meldde op 4 september 2025 een sterke toename van storingen in de GPS-navigatie boven de Oostzee, afkomstig van Russische installaties. Volgens de Zweedse transportautoriteit Transportstyrelsen worden bijna dagelijks incidenten geregistreerd. Dit jaar gaat het om 733 gevallen, tegenover 495 in 2024 en slechts 55 in 2023. De autoriteit benadrukte dat de bron van de storingen duidelijk op Russisch grondgebied ligt. Het probleem raakt niet alleen Scandinavië, maar ook de Baltische staten en Oost-Europa, en vormt een aanzienlijk risico voor de veiligheid van de burgerluchtvaart. Daarom wil Stockholm de kwestie aankaarten bij de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO).
Incident met vliegtuig van Von der Leyen
De risico’s werden extra duidelijk op 31 augustus 2025, toen het GPS-systeem van het vliegtuig van EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen uitviel tijdens haar nadering van de luchthaven in de Bulgaarse stad Plovdiv. Bulgaarse experts verklaarden dat de storing met grote waarschijnlijkheid het gevolg was van Russische inmenging. Het incident illustreert hoe nauw de problematiek verbonden is met de veiligheid van topfunctionarissen en internationale diplomatieke reizen.
Europese en NAVO-reacties
Op 1 september kondigde EU-commissaris voor defensie Andrius Kubilius aan dat de EU extra satellieten in een lage baan om de aarde zal inzetten om de veerkracht tegen GPS-storingen te versterken en de detectiemogelijkheden te verbeteren. Volgens EU-woordvoerster voor transport Anna-Kaisa Itkonen is het aantal meldingen van jamming en spoofing in 2025 aanzienlijk gestegen, vooral aan de oostflank van Europa. Al in juni hadden 13 lidstaten in een brief aan de Europese Commissie hun zorgen geuit over het bijna dagelijkse karakter van de storingen.
Het Baltische verzet tegen Russische jamming wordt ondersteund door cijfers van het Institute for the Study of War (ISW). In Estland hebben 85% van de vluchten te maken met signaalonderbrekingen, vaak met vervalste coördinaten. Ook Finland, Polen en Zweden bevestigen een duidelijke toename van Russische elektronische oorlogsvoeringsinstallaties langs de grensgebieden.
Technologische en diplomatieke tegenmaatregelen
De EU onderzoekt alternatieve navigatiemethoden zoals traagheidsnavigatie, barometrische sensoren, visuele herkenningspunten en papieren kaarten om de afhankelijkheid van GPS te verminderen. Binnen de NAVO wordt gewerkt met moderne GNSS-ontvangers die storingen in real time kunnen detecteren en spoofing-signalen blokkeren. Technologieën zoals OSNMA Galileo zorgen voor authenticatie van signalen en meer betrouwbaarheid van positiebepaling. Tegelijkertijd dringen VN en EU er bij Rusland op aan het verstoren van GPS-verbindingen te staken, omdat dit de veiligheid van passagiersvluchten en de internationale stabiliteit bedreigt.
Toenemende internationale zorgen
Ondanks oproepen van internationale organisaties lijkt het weinig waarschijnlijk dat Moskou zijn beleid zal wijzigen zolang het autoritaire systeem in Rusland standhoudt. De aanhoudende verstoringen benadrukken de urgentie voor Europa om zowel technologische als diplomatieke antwoorden te vinden op een probleem dat niet langer incidenteel, maar structureel is geworden.
