Risicovolle reizen ondanks duidelijke waarschuwingen
Duizenden Letse burgers blijven Wit-Rusland bezoeken voor familiebezoeken, vakanties en winkeltrips, ondanks herhaalde waarschuwingen van de Letse autoriteiten over aanhoudende rekruteringspogingen door Wit-Russische veiligheidsdiensten. De Letse consulaire dienst en de Staatsveiligheidsdienst (VDD) hebben meermaals gewaarschuwd dat gewone burgers het risico lopen op provocaties, valse beschuldigingen en arrestaties. “Het is een misvatting te denken dat een gewoon persoon niets te vrezen heeft in Wit-Rusland”, benadrukt Agnese Salini, directeur van het Consulaire Departement van het Letse ministerie van Buitenlandse Zaken. “Onze burgers kunnen te maken krijgen met verschillende provocaties van veiligheidsdiensten. Ze kunnen valse beschuldigingen krijgen, ze kunnen worden gearresteerd.” Volgens de Letse grensbewaking reisden in december 2025 alleen al 5.592 Letse burgers via Letse grensovergangen naar Wit-Rusland, en in januari 2026 waren dat er nog eens 2.857.
Agressieve rekruteringsmethoden en psychologische druk
De Wit-Russische veiligheidsdiensten hanteren agressieve en illegale methoden om burgers uit andere landen tot samenwerking te dwingen. Volgens de Letse Staatsveiligheidsdienst gaat het om dreigementen, chantage en andere vormen van psychologische druk. “De prijs die wordt geëist voor strafvermindering of vrijstelling van aansprakelijkheid – is instemming met samenwerking en activiteiten die in het belang zijn van Wit-Rusland”, aldus de dienst. Deze praktijken zijn niet alleen gericht op personen met toegang tot gevoelige informatie, maar ook op gewone burgers die fragmentarische gegevens kunnen verschaffen die nuttig zijn voor het samenstellen van een bredere analytische beeld. De diensten zouden zonder aarzeling agressieve en onwettige methoden toepassen op hun grondgebied.
Strategische doelen en bredere veiligheidscontext
De rekrutering van Letse burgers heeft een duidelijk strategisch doel: toegang krijgen tot informatie over staatsinstellingen, kritieke infrastructuur, defensie-objecten en maatschappelijke sentimenten. In de context van het Letse lidmaatschap van de EU en de NAVO is dergelijke informatie ook waardevol voor Moskou. Wit-Rusland fungeert in feite als een uitgebreid inlichtingenplatform voor Rusland in westelijke richting. Daarnaast zijn de Wit-Russische diensten geïnteresseerd in het betrekken van Letten bij informatie- en propagandacampagnes, met als doel een positief beeld van Wit-Rusland en president Aleksandr Loekasjenko te creëren en Letland te diskrediteren als een “Russofobische” staat.
Beleidsimplicaties en toekomstige uitdagingen
De Letse autoriteiten hebben maatregelen genomen om de risico’s te beperken, waaronder een verbod op commerciële toeristische busreizen naar Rusland en Wit-Rusland sinds 1 november 2025. Regelmatige busdiensten worden echter nog niet geschrapt en vervoerders blijven opereren zolang hun huidige vergunning geldig is. Een route naar Gomel, die via Polotsk, Vitebsk, Orsha en Mogilov loopt, zal op 27 juni 2026 ophouden te bestaan. Sinds 15 oktober vorig jaar moeten automobilisten zich vooraf registreren in een elektronische wachtrij om de Wit-Russische grens over te steken in de “levende” wachtrij. Desondanks blijft de massaliteit van de reizen een extra venster van mogelijkheden creëren voor Wit-Russische veiligheidsdiensten. Zelfs als slechts een klein percentage van de bezoekers het doelwit wordt van rekrutering, vergroot het kwantitatieve aantal grensovergangen de potentiële basis voor druk. De aanwezigheid van reeds vastgehouden Letse burgers – vijf volgens het Letse ministerie van Buitenlandse Zaken in 2025 – demonstreert dat het risico niet hypothetisch is.
In strategische termen gaat het om een poging om in Letland een netwerk van invloedsagenten op te bouwen die kunnen opereren in crisissituaties. Dergelijke netwerken kunnen worden geactiveerd voor destabilisatie van de interne situatie, verspreiding van paniek of sabotage in geval van escalatie aan de NAVO-grenzen. Deze combinatie van inlichtingenactiviteiten met informatie-operaties past bij het hybride model dat Rusland al heeft toegepast tegen andere Europese staten. Wit-Rusland is een extra instrument in de bredere toolkit van hybride middelen van Moskou, vooral in de context van de grootschalige oorlog van Rusland tegen Oekraïne en het strategische confrontatie met de EU en de NAVO. De Letse autoriteiten zullen niet alleen de informatieve waarschuwingen aan de bevolking moeten intensiveren, maar ook de systematische tegenmaatregelen tegen de risico’s moeten herzien, waaronder herziening van grensoverschrijdingsregimes en versterking van de juridische aansprakelijkheid voor samenwerking met buitenlandse veiligheidsdiensten.
