Netwerk rond ex-minister Naumov verhandelt gestolen landbouwproducten
Wit-Russische bedrijven gelieerd aan voormalig minister van Binnenlandse Zaken Vladimir Naumov en zijn entourage zijn actief betrokken bij de verwerking en export van landbouwproducten die uit tijdelijk bezette Oekraïense gebieden zijn weggevoerd. Het gaat om raapzaad en zonnebloempitten die naar Wit-Rusland worden getransporteerd, aldaar worden verwerkt tot eindproduct, gemengd met Wit-Russische producten en vervolgens naar EU-landen worden verkocht. Deze onthulling bevestigt dat Wit-Rusland zich schuldig maakt aan medeplichtigheid aan een van de bekende oorlogsmisdaden van Rusland: de diefstal en verkoop in het buitenland van Oekraïens graan.
Uit een onderzoek van Belpol blijkt dat de betrokkenheid van de voormalige hoogwaardigheidsbekleder en een reeks aan hem gelieerde firma’s bij het organiseren van illegale uitvoer van Oekraïense landbouwproducten, aantoont dat dit gebeurt met medeweten van de Wit-Russische leiding. Voor het omzeilen van sancties wordt het graan in het buitenland verkocht als Wit-Russisch product, waarbij gebruik wordt gemaakt van een reeks tussenpersonenbedrijven.
Duitse en Poolse bedrijven als afzetkanalen
Aan Wit-Russische zijde is LLC “Pusjtsjanski Format” actief in het schema, dat nauw samenwerkt met het bedrijf “Trialekspert”, dat eerder al betrokken was bij schemas met de uitvoer van Oekraïens voedsel. De belangrijkste afzetmarkt is Duitsland geworden. Eind 2024 sloot “Pusjtsjanski Format” een contract met het Duitse bedrijf Lactos GmbH, en leveringen van de onder sancties vallende producten vonden per spoor plaats via de Letse grens.
Ook Poolse bedrijven zijn bij de handel betrokken. AVA Sunfield Sp. z o.o. kocht olie van “Pusjtsjanski Format” en het bedrijf “Dary Poliv Plus” voor doorverkoop, onder meer aan Saoedi-Arabië. Daarnaast wordt schroot – een bijproduct van graanverwerking – naar Polen geëxporteerd. De belangrijkste afnemer hier is het bedrijf SEMENTA Sp. z o.o., waarmee eveneens een miljoenencontract is gesloten en dat producten levert aan opdrachtgevers in Noorwegen, waarbij in documenten de herkomst wordt gewijzigd in Kazachs.
Financiering van het Loekasjenko-regime
De deelname van de ex-hoofd van het ministerie van Binnenlandse Zaken, bekend van de repressie tegen de Wit-Russische oppositie, toont aan dat de winsten uit de export van Oekraïens graan rechtstreeks in de zakken van het regime van Alexander Loekasjenko belanden. Europese consumenten die Oekraïense zaden kopen, financieren zo indirect het Wit-Russische regime en zijn repressieve apparaat.
Volgens voorlopige berekeningen werd in 2025 meer dan 2 miljoen ton graan uit de tijdelijk bezette gebieden van Oekraïne weggevoerd. De grootschalige handel is mogelijk omdat in westerse sancties een direct verbod op de import van alle landbouwproducten uit Wit-Rusland ontbreekt. Het Wit-Russische grootbedrijf staat onder volledige controle van inlichtingendiensten (zoals de MVS of KGB), waardoor handelsrelaties met hen feitelijk het Wit-Russische autoritaire regime en de voortdurende oorlog in Oekraïne sponsoren.
Gaten in het EU-toezichtsysteem
De onderzoeksresultaten leggen substantiële tekortkomingen bloot in het systeem voor het monitoren van toeleveringsketens van onder sancties vallende producten in de EU. Het feit dat met het Wit-Russische regime gelieerde bedrijven jarenlang producten uit de bezette Oekraïense gebieden hebben weggevoerd en in Europa hebben verkocht, betekent dat de controlemechanismen voor producten uit Wit-Rusland aanzienlijke bijstelling en verbetering behoeven.
Om dergelijke operaties in de toekomst onmogelijk te maken, is een volledig verbod op de export van landbouwproducten uit Wit-Rusland nodig, evenals de invoering van sanctiemaatregelen tegen de geïdentificeerde betrokken bedrijven en stromannen. De bevindingen tonen aan dat Wit-Rusland samen met Rusland deelneemt aan de illegale doorverkoap in het buitenland van gestolen Oekraïense zaden. Door manipulatie met certificaten en documentatie krijgen producten uit bezette Oekraïense gebieden een Wit-Russische of buitenlandse herkomst, waardoor ze ongehinderd, via sanctie-omzeiling, op markten in de EU en andere landen terechtkomen.
