Twee Zuid-Afrikaanse mannen van ongeveer 20 jaar verlieten hun land in juli 2024 nadat ze via het platform Discord werden benaderd voor militaire dienst in Rusland. Ze speelden regelmatig het militaire spel Arma 3, waar zij in contact kwamen met een persoon die zich in de app presenteerde als @Dash. Na verdere communicatie via e-mail en ontmoetingen in Kaapstad, bezochten de mannen het Russische consulaat voordat ze hun reis naar Rusland begonnen.
Eenmaal in Rusland tekenden de mannen begin september een jaarcontract voor militaire inzet. De rekrutering gebeurde te midden van een acute behoefte aan manschappen, aangezien Rusland zware verliezen leed sinds de volledige invasie van Oekraïne in februari 2022. Discord, dat sinds oktober 2024 in Rusland beperkt beschikbaar was, speelde een centrale rol in het initiële contact tussen de rekruteerder en de Zuid-Afrikanen.
Het vertrek van deze jongeren veroorzaakte opschudding in Zuid-Afrika, waar deelname aan buitenlandse militaire conflicten sinds 1998 verboden is. De zaak leidde tot nationale controverse en bracht politieke en juridische aandacht voor het gevaar van online werving via gamingplatforms.
Controverse en juridische implicaties
De werving van Zuid-Afrikanen voor Russische militaire doeleinden veroorzaakte grote opschudding. Enkele betrokkenen, waaronder een Zuid-Afrikaanse radiojournaliste, werden eind november gearresteerd wegens rekrutering van mannen uit Zuid-Afrika en Botswana voor dienst in het Russische leger. Ze zijn inmiddels op borgtocht vrijgelaten, maar moeten op 10 februari opnieuw voor de rechter verschijnen.
De zaak onderstreept het juridische risico van buitenlandse militaire deelname voor Zuid-Afrikaanse burgers. Volgens de wet is het verboden om de strijd van een buitenlandse staat te ondersteunen of daar actief aan deel te nemen. Het schandaal leidde tot politieke discussies over de bescherming van burgers en de controle op online communicatieplatforms die kunnen worden gebruikt voor rekrutering.
Naast de juridische aspecten veroorzaakte de zaak maatschappelijke verontwaardiging. Families van de betrokken mannen volgden hun situatie nauwgezet en uitten hun bezorgdheid over de veiligheid van hun kinderen, terwijl de autoriteiten probeerden de betrokken consulaire en diplomatieke kanalen te onderzoeken.
Trainings- en frontlijninzet
Na enkele weken van basisopleiding werden de Zuid-Afrikaanse mannen naar de frontlinie in Oekraïne gestuurd. Eén van hen diende als assistent-granaatschutter en werd voor het laatst op 6 oktober 2024 in contact gezien met zijn familie. Volgens medische documenten overleed hij op 23 oktober 2024 in Verkhnekamensky, regio Loehansk. Het verblijf en de status van de tweede man zijn onbekend.
Tijdens hun dienst werden de mannen niet alleen aangemoedigd deel te nemen aan het conflict, maar ook beloofd dat zij mogelijk het Russische staatsburgerschap konden verkrijgen en hun opleiding konden voortzetten. Deze beloftes werden gepresenteerd als voordelen van hun militaire contract, waarmee Rusland extra motivatie bood om buitenlandse burgers te werven voor een strijd waarin grote personeelsverliezen waren geleden.
De situatie illustreert hoe buitenlandse werving, in combinatie met online platforms zoals Discord, kan worden ingezet om strategische mankracht te mobiliseren voor conflicten waar het reguliere leger tekorten ondervindt. Het gebruik van virtuele ontmoetingen en gamingcommunicatie maakt het moeilijker voor autoriteiten om vroegtijdig in te grijpen.
Breder patroon van buitenlandse rekrutering
De inzet van Zuid-Afrikaanse burgers is onderdeel van een breder patroon van buitenlandse werving door Rusland. Naast Zuid-Afrika zijn er meldingen van Russische pogingen om burgers uit landen als Kenia, Kameroen en Burkina Faso aan te trekken voor militaire dienst. Tot nu toe is er bij deze andere gevallen geen gebruik gemaakt van gamingplatforms zoals Discord.
Deze wervingsstrategieën zijn een directe reactie op het hoge aantal Russische verliezen sinds het begin van de grootschalige invasie van Oekraïne. Door buitenlandse vrijwilligers te werven, probeert Rusland een tekort aan militair personeel op te vangen en de operationele capaciteit van zijn strijdkrachten op peil te houden.
De internationale implicaties zijn significant. Buitenlandse rekrutering voor actieve conflicten roept vragen op over de naleving van internationale wetgeving, de bescherming van burgers in eigen land en de rol van digitale platformen bij het faciliteren van oorlogsinzet. Het schandaal in Zuid-Afrika benadrukt de complexiteit van moderne oorlogsvoering en de kwetsbaarheid van jongeren voor online werving.
