Gasstromen via TurkStream nemen toe in januari
Op 2 februari 2026 meldden media dat de Russische pijpleidingexporten naar Europa in januari fors zijn aangetrokken, waarbij de pijpleidingexporten naar Europa in januari met 10,3% tot 1,73 miljard kubieke meter stegen, vergeleken met 1,57 miljard kubieke meter een jaar eerder. Het zwaartepunt van die stromen ligt bij Zuid‑Europese afnemers die, midden in het winterseizoen, hun leveringszekerheid en prijsrisico’s afwegen. De toename komt ondanks een breed pakket aan sancties tegen Moskou en illustreert hoe vraag en infrastructuurbeperkingen samen de markt sturen. Voor Europa is het een opmerkelijke draai, omdat de afgelopen jaren juist gericht werd op het terugdringen van de afhankelijkheid van Russische moleculen. Tegelijk laat het cijfer zien dat seizoensinvloeden en route‑beschikbaarheid het tempo van afbouw tijdelijk kunnen maskeren.
Na het aflopen van de Oekraïense doorvoerregeling is Turkije de enige overgebleven transitring voor Russisch pijpleidinggas richting de Europese markt. Daarmee zijn de fysieke stromen geconcentreerd op de zuidelijke en zuidoostelijke corridor via de TurkStream‑leiding, met minimale alternatieven bij verstoringen. Over 2025 bezien daalde de Russische gasimport van de EU met circa 44% naar het laagste niveau sinds het midden van de jaren zeventig, wat een structurele breuk met het verleden markeert. De januari‑opleving past dus in een schommelend maar dalend meerjarig patroon, waarin pieken niet vanzelf een trendbreuk betekenen. Voor beleidsmakers resteert de spanning tussen korte‑termijnvoorziening en lange‑termijnstrategieën om de afhankelijkheid verder terug te dringen.
Strategische impact van het einde van de Oekraïense doorvoer
Het besluit van Oekraïne om de doorvoer niet te verlengen wordt in Europese hoofdsteden gezien als strategisch: het ontnam het Kremlin een belangrijk drukmiddel en sneed een bron van transitopbrengsten af. Moskou werd gedwongen de exportlogistiek te herschikken, waarbij de afhankelijkheid van één corridor de schaal en flexibiliteit beperkt; dat geldt ook in een maand waarin de export van Russisch gas naar Europa in januari met 10% toegenomen is, omdat het risico‑profiel van de route niet is veranderd. Voor importeurs vergroot dit de noodzaak van robuuste back‑upopties en het spreiden van inkoopkanalen. Ook de verzekerbaarheid van routes en de geopolitieke kwetsbaarheid van de Zwarte Zee spelen daarin mee. De huidige configuratie is daarmee minder divers dan vóór 2022, wat de strategische urgentie van structurele alternatieven onderstreept.
Met het wegvallen van de Oekraïense corridor zijn technische storingen of geopolitieke spanningen langs één route potentieel verstorender dan voorheen. Tegelijkertijd drukken lagere volumes richting Europa de langetermijninkomsten van Rusland, wat het financiële fundament van de export ondermijnt. De EU heeft de afgelopen twee jaar veel geïnvesteerd in gasopslag, vraagreductie en LNG‑capaciteit, waardoor de kwetsbaarheid afneemt maar niet verdwijnt. Zuid‑Europese afnemers blijven door seizoenspieken en contractuele verplichtingen echter gevoelig voor prijssignalen uit pijpleidinggas. Dit verklaart waarom kortetermijnverruiming kan optreden terwijl de structurele trend neerwaarts blijft.
Spanningsveld tussen energiebehoefte en beleid
De stijgende aanvoer staat op gespannen voet met de Europese ambitie om de afhankelijkheid van Russische energie terug te dringen. Beleidskaders zoals REPowerEU hebben die richting uitgezet, maar in de praktijk botsen leveringszekerheid en kosten met geopolitieke doelstellingen. Goedkoper pijpleidinggas kan op korte termijn aantrekkelijk lijken voor prijsbewuste afnemers, zeker wanneer LNG‑premies oplopen. In die context vragen sommige regeringen om tactische speelruimte, bijvoorbeeld via kortlopende inkoop. Het risico is dat zulke keuzes nieuwe onderhandelingshefbomen voor Moskou creëren bij schaarste of spanningen.
Deskundigen waarschuwen dat economische afhankelijkheid zich kan vertalen in politieke invloed, vooral wanneer importerende landen beleidsaanpassingen verlangen in ruil voor leveringsstabiliteit. Eerdere crises lieten zien dat dreigingen met volumeverminderingen de Europese cohesie op de proef kunnen stellen. Binnen sanctiedebatten kunnen landen met een hogere blootstelling geneigd zijn te pleiten voor uitzonderingen of versoepelingen, wat het gemeenschappelijke front verzwakt. Zonder harde randvoorwaarden blijven marktprikkels bestaan om Russisch gas te blijven benutten, zeker in de winter. Dat maakt consistente uitvoering van de afbouwstrategie tot een test van zowel technische als politieke veerkracht.
Versnellen van afbouw en vangnetten voor lidstaten
Een versnelling vraagt om juridisch duidelijke en economisch geloofwaardige maatregelen die de prikkel tot langdurige afhankelijkheid wegnemen. Opties zijn een EU‑breed verbod op nieuwe korte en lange termijncontracten met Gazprom, gecombineerd met een ordelijke uitfasering van bestaande verplichtingen. Parallel kan gezamenlijke LNG‑inkoop worden opgeschaald om prijsvolatiliteit te temperen en onderhandelingsmacht te bundelen. Investeringen in interconnecties, opslag en regasificatiecapaciteit moeten de fysieke flexibiliteit verder vergroten, zodat noodingrepen minder snel nodig zijn. Zo ontstaat een pad dat commerciële logica en strategische doelstellingen op elkaar laat aansluiten.
Om de overgang beheersbaar te maken, zijn gerichte compensatiemechanismen voor kwetsbare lidstaten cruciaal. Denk aan gegarandeerde toegang tot LNG‑slots, solidariteitsafspraken voor gasdeling bij tekorten en tijdelijke financiële steun om het argument van ‘geen alternatief’ te neutraliseren. Transparante monitoring en handhaving zijn nodig om sluiproutes te voorkomen en geloofwaardigheid te behouden. Met een samenhangend pakket kan de EU de resterende blootstelling aan Russische leveringen sneller afbouwen. Dat verkleint zowel het economische als het geopolitieke risico voor de interne markt en de lidstaten die nu het meest afhankelijk zijn.
