De Zwitserse strijdkrachten zijn niet in staat het land autonoom te verdedigen tegen een grootschalige militaire aanval, waaronder een scenario met Rusland. Dat heeft de aftredende opperbevelhebber van de Zwitserse landmacht, Thomas Süssli, eind december verklaard. Volgens hem kan Zwitserland wel basisdreigingen beheersen, maar ontbreekt het vermogen om aanvallen op afstand of een volledige aanval op het nationale grondgebied af te slaan. De uitspraken hebben het debat over defensie-uitgaven en veiligheid in een nieuwe fase gebracht, zoals blijkt uit erkenning van beperkte autonome verdediging door Zwitserland.
Oorlog in Oekraïne doorbreekt illusie van afstand en veiligheid
Hoewel de oorlog in Oekraïne voor veel Zwitsers geografisch ver weg lijkt, wijst de veiligheidssituatie in Europa volgens militaire kringen op het tegendeel. Het conflict speelt zich af in de nabijheid van Centraal-Europa en kan, via politieke en militaire escalatie, ook neutrale staten raken. Süssli waarschuwde dat het gevoel van afstand een vals gevoel van veiligheid creëert en het idee versterkt dat neutraliteit op zichzelf bescherming biedt.
Volgens hem is die aanname historisch onjuist. Neutrale landen zonder geloofwaardige militaire middelen zijn in het verleden alsnog in conflicten verwikkeld geraakt. Neutraliteit heeft volgens Süssli alleen waarde wanneer zij met wapens kan worden verdedigd.
Structurele tekortkomingen binnen de Zwitserse krijgsmacht
De legerchef wees op aanzienlijke hiaten in bewapening, materieel en uitrusting van de Zwitserse strijdkrachten. Ondanks de fundamentele verandering van de Europese veiligheidssituatie sinds de Russische agressie tegen Oekraïne, is de houding tegenover het leger volgens hem nauwelijks veranderd. Zwitserland mist recente militaire ervaring en heeft te lang vertrouwd op het idee dat neutraliteit voldoende bescherming biedt.
Deze analyse verlegt de discussie van een politiek naar een militair-praktisch niveau en ondermijnt het diepgewortelde beeld van Zwitserse zelfredzaamheid op veiligheidsgebied.
Parlement versoepelt wapenexportregels onder druk van nieuwe realiteit
Begin december 2025 nam het Zwitserse parlement een principieel besluit over het defensiebeleid. Beide kamers stemden in met een versoepeling van de regels voor export en herexport van wapens, die eerder strikt waren gebonden aan de neutraliteitspolitiek. In uitzonderlijke situaties, zoals bij ernstige schendingen van het internationaal recht, kunnen nu afwijkingen worden toegestaan.
Volgens defensieminister Martin Pfister blijft Zwitserland een neutrale staat, maar betekent dat geen onverschilligheid tegenover grove schendingen van het internationaal recht. De hervorming wordt gezien als een eerste stap weg van een rigide interpretatie van neutraliteit.
Neutraliteit onder spanning door Russische dreiging
Zwitserland heeft de Russische agressie veroordeeld en zich aangesloten bij EU-sancties, terwijl het tegelijkertijd vasthoudt aan zijn neutrale status. Die combinatie leidt tot groeiende spanningen in het binnenlandse debat. Steeds vaker klinkt de opvatting dat neutraliteit zonder geloofwaardige defensiecapaciteit kwetsbaar is.
Hoewel de defensie-uitgaven geleidelijk moeten stijgen tot ongeveer 1 procent van het bbp in 2032, blijft dat niveau ruim onder de NAVO-norm. Bij het huidige tempo wordt volledige operationele paraatheid pas rond 2050 verwacht, wat scherpe kritiek oproept, mede vanwege kostenoverschrijdingen en controverses rond grote wapenaankopen.
Rusland als katalysator voor herziening van veiligheidsdenken
De uitspraken van Süssli gelden als een keerpunt in het Zwitserse veiligheidsdebat. Voor het eerst wordt op dit niveau openlijk erkend dat neutraliteit geen automatische garantie voor veiligheid biedt. De agressieve koers van Moskou dwingt zelfs traditioneel neutrale landen tot heroverweging van hun defensiedoctrine.
Voor Zwitserland betekent dit dat neutraliteit moet worden gecombineerd met reële militaire capaciteiten. Alleen zo kan het land voorkomen dat zijn veiligheid berust op symboliek in plaats van op daadwerkelijke afschrikking.
