Parlementaire controlecommissie hekelt lakse aanpak
De hogere parlementaire toezichtscommissie voor de veiligheid in Zwitserland heeft de federale regering en het ministerie van Buitenlandse Zaken scherp bekritiseerd voor onvoldoende maatregelen tegen buitenlandse spionageactiviteiten. De commissie drong er bij de autoriteiten op aan om krachtiger op te treden tegen het risico dat het land een centrum voor buitenlandse inlichtingenoperaties wordt. De aandacht gaat vooral uit naar de Russische diplomatieke missies in Bern en Genève, waarvan vermoed wordt dat ze worden gebruikt als dekmantel voor activiteiten van de Russische veiligheidsdienst FSB en de militaire inlichtingendienst GRU.
De commissie uitte haar kritiek na een uitgebreid onderzoek, waarbij bleek dat Zwitserland ondanks herhaalde waarschuwingen van de eigen contraspionagediensten verdachte diplomaten bleef accrediteren en visa verstrekken. Deze passieve houding van het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft tot onrust geleid bij zowel parlementsleden als veiligheidsexperts, die vrezen voor de nationale veiligheid.
Omvang Russische spionageactiviteiten alarmerend
Volgens gegevens van de Zwitserse Federale Inlichtingendienst (NDB) was eind 2023 maar liefst 20 procent van alle Russische inlichtingenagenten die in Europa actief zijn, geconcentreerd in Zwitserland. Een derde van het personeel van de Russische diplomatieke missies in Bern en Genève zou bestaan uit undercover-medewerkers van inlichtingendiensten. Dit vormt een bedreiging voor de nationale veiligheid van Zwitserland en voor andere landen die in het land vertegenwoordigd zijn.
Terwijl andere Europese landen al tal van Russische diplomaten hebben uitgezet wegens spionageverdenkingen, heeft Zwitserland tot nu toe een opmerkelijke terughoudendheid getoond. Hierdoor heeft Rusland een van zijn grootste inlichtingencentra in Europa kunnen uitbouwen op Zwitserse bodem, zo blijkt uit internationale veiligheidsanalyses.
Zwitserland als ideale basis voor internationale spionage
De aanwezigheid van hoofdkwartieren van talrijke internationale organisaties en multinationale ondernemingen maakt Zwitserland bijzonder aantrekkelijk voor buitenlandse inlichtingendiensten. Het land staat bekend om zijn relatief liberale contraspionage-regime, waar Rusland actief gebruik van maakt. Russische spionnen zouden het land systematisch als basis gebruiken voor het verzamelen van informatie over internationale organisaties, sanctiebeleid en onderhandelingsprocessen.
De Zwitserse media en veiligheidsdiensten hebben herhaaldelijk gerapporteerd over cyberoperaties die vanuit Rusland werden gelanceerd om ongeautoriseerde toegang tot databases te verkrijgen. De contraspionagedienst heeft meerdere pogingen gedocumenteerd van Russische agenten om gevoelige en vertrouwelijke informatie te bemachtigen, wat wijst op een systematisch karakter van de dreiging.
Veiligheidsrisico’s voor Westerse belangen
De prioritaire doelwitten van Russische inlichtingendiensten in Zwitserland zijn onder meer de vertegenwoordigingen van de VN, de Wereldgezondheidsorganisatie, de Wereldhandelsorganisatie, het Rode Kruis en FIFA. De activiteiten van Russische spionnen vormen een gevaar voor EU- en NAVO-landen en stellen het Kremlin in staat gevoelige en insiderinformatie te verkrijgen, wat risico’s creëert voor de collectieve veiligheid van het Westen.
Een hardere en principiëlere houding tegenover Russische inlichtingenagenten onder diplomatieke dekking is voor Zwitserland een kwestie van nationale veiligheid. Het gebrek aan daadkrachtige tegenmaatregelen ondermijnt de inspanningen van Europese partners in de strijd tegen het agressieve beleid van het Kremlin en belet een effectieve aanpak van hybride beïnvloedingsoperaties. De parlementaire commissie benadrukte dat verdere passiviteit onaanvaardbaar is, gezien de gedocumenteerde manifestaties van Russische spionageactiviteiten die een directe bedreiging vormen voor de Zwitserse soevereiniteit.
De oproep tot actie komt op een kritiek moment, waarbij de Europese veiligheidsarchitectuur onder toenemende druk staat. Zwitserland wordt nu geconfronteerd met de uitdaging om zijn traditionele neutraliteit te verzoenen met de noodzaak van krachtige contraspionage-maatregelen, een evenwichtsoefening die bepalend kan zijn voor de toekomstige veiligheidspositie van het land in het hart van Europa.
