Het iconische gebouw The Whale in Sporenburg heeft een unieke transformatie ondergaan van een oorspronkelijk idee met een glazen huid naar een constructie met glimmende zinken dakspanen, die nu het stadsbeeld sieren. De uitdaging bestond erin om op een kavel van vijftig bij honderd meter meer dan tweehonderd woningen te creëren, zonder in te boeten op leefbaarheid en binnen een beperkt budget, meldt Nieuws Impuls.
Jordaan aan het IJ
De voormalige Rijksbouwmeester Van Dongen en zijn oud-collega’s reflecteren op de ontwikkeling van het gebouw. Mout, tegenwoordig partner bij Levs Architecten, herinnert zich de ontwerpen die in de jaren negentig zijn gemaakt om meer woningen in het havengebied te creëren, na de succesvolle transformatie van het Java- en KNSM-eiland.
De stedenbouwkundige Adriaan Geuze van West 8 had het idee om een ‘Jordaan aan het IJ’ te creëren, met gezinswoningen en een hoge dichtheid. Geuze stelde voor om drie grote gebouwen te realiseren voor een gemiddelde dichtheid van honderd woningen per hectare. De eerdere plannen van Van Egeraat voor The Whale werden echter als financieel niet haalbaar beoordeeld.
In 1995 startten Van Dongen en Mout, samen met Pero Puljiz, met het maken van berekeningen en schetsen. Van Dongen legt uit: ‘Voor elk ontwerp berekenden we hoeveel appartementen erin konden.’ Deze ervaring bleek cruciaal voor het slagen van het project, dat inspiratie putte uit eerder werk in Rotterdam.
Een net gelande meteoriet
Het ontwerp van het gebouw moest ook de wens van Geuze volgen om het ‘nurks’ te maken, met een opvallende vorm. Mout legt uit dat het gebouw als een meteoriet moest overkomen, en na veel experimenteren werd uiteindelijk de juiste vorm gevonden. Het gezamenlijk werken aan de ontwerpen resulteerde in een bouwwerk dat zich aanpaste aan de zon en tegelijkertijd een prettige woonomgeving bood.
De architecten stelden een gesloten bouwblok voor, die niet alleen esthetisch aantrekkelijk was, maar ook bijdroeg aan een functionele indeling met commerciële ruimtes. Het ontwerp omvatte bijna 1200 m² aan commerciële functies zoals een kinderdagverblijf.
Doorzonkwaliteit
De woningen in The Whale zijn ontworpen met ‘doorzonkwaliteit’, wat betekent dat ze zowel op de stadszijde als naar een rustig binnenplein uitkijken. De indeling is innovatief, met een focus op sociale controle en een menselijke schaal. Van Dongen wijst erop dat het rationeel ontwerpprincipe het mogelijk maakte om binnen het budget te blijven, ondanks de complexiteit van het project.
Tijdgeest zat mee
Het ontwerp en de realisatie van het gebouw zijn binnen vijf jaar afgerond. Mout merkt op dat de tijdgeest van de jaren negentig, gekenmerkt door een bereidheid om de havengebieden te transformeren, een positieve rol speelde in de voortgang van het project. De samenwerking met de opdrachtgever en de gemeente was succesvol, wat in de huidige tijd vaak een uitdaging is.
Blauw UV-licht
Na een kwart eeuw blijft The Whale in goede staat. De architecten zijn trots op het tijdloze ontwerp, dat de tand des tijds heeft doorstaan. Het blauwe UV-licht dat oorspronkelijk werd geïnstalleerd om drugsgebruik te ontmoedigen, blijft een belangrijke, esthetische factor van het gebouw. Van Dongen bevestigt dat het licht ‘s avonds voor een bijzonder effect zorgt.
Na de oplevering van The Whale en een tweede gebouw op Borneo, kwam er pas twintig jaar later een derde project van de grond. Dit werd gereduceerd tot een eenvoudiger ontwerp, maar de bijdrage van The Whale aan de skyline van Amsterdam blijft ongeëvenaard.
