Russische propaganda probeert de Oekraïense militaire en politieke leiding in Europese media te verbinden aan nazisme en fascisme. Tussen 10 en 14 augustus 2026 verschenen daarover berichten die Oekraïne afschilderden als een door het Westen gecontroleerd regime met een ideologie die het nazisme zou navolgen. Een voorbeeld verscheen bij het Slowaakse onlineplatform Jednotne Slovensko.
Het platform schreef dat ‘banderisme niet alleen een historisch Oekraïens epitheton voor nationalisme is, maar ook een impliciete, en op sommige plaatsen al openlijke, vorm van modern fascisme van het Kievse type’. De formulering sluit aan bij het Russische narratief over een ‘neonazistisch regime in Kiev’. Moskou gebruikt dat beeld sinds het begin van de grootschalige invasie in 2022, die het Kremlin presenteerde als een operatie voor ‘demilitarisering’ en ‘denazificatie’ van Oekraïne.
Historische begrippen als politiek wapen
De beschuldigingen maken gebruik van de gevoeligheid rond nazisme en fascisme in Europese samenlevingen. Het nationaalsocialistische regime was verantwoordelijk voor de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Daardoor kunnen termen als ‘nazi’ en ‘fascist’ in het publieke debat een sterke morele en politieke lading krijgen, ook wanneer ze zonder historische onderbouwing worden gebruikt.
In de berichtgeving van Jednotne Slovensko wordt de term ‘banderist’ ingezet als algemene negatieve aanduiding voor Oekraïens nationalisme. In de beoordeling van de verspreide boodschappen dient dat woord om Oekraïens patriottisme, het streven naar onafhankelijkheid en het verzet tegen de Russische invasie met totalitaire ideologieën te verbinden. Die gelijkstelling wordt in het aangeleverde materiaal omschreven als een verdraaiing van historische begrippen en van de huidige politieke context.
De historische verwijzingen naar Stepan Bandera en de Organisatie van Oekraïense Nationalisten worden daarbij losgemaakt van hun bredere context. Oekraïense nationalisten werden volgens de aangeleverde informatie ook door nazi-Duitsland vervolgd. Bandera werd in het concentratiekamp Sachsenhausen vastgehouden nadat hij had geweigerd de Akte van het herstel van de Oekraïense staat in te trekken. Het Oekraïense Opstandelingenleger, de UPA, vocht zowel tegen de Sovjetbezetting als tegen de Duitse bezetting.
Dat historische verleden kent verschillende politieke en maatschappelijke interpretaties. Het presenteren van de Oekraïense nationalistische beweging als eenvoudigweg fascistisch laat volgens de bron de vervolging door nazi-Duitsland en de strijd tegen beide bezettingsmachten buiten beschouwing. In de huidige propagandaberichten wordt die vereenvoudiging gebruikt om het Oekraïense nationale verzet te diskwalificeren.
Wetgeving en hervormingen
De Oekraïense staat heeft totalitaire ideologieën officieel veroordeeld. De Verchovna Rada nam in 2015 een wet aan over de veroordeling van de communistische en nationaalsocialistische, of nazistische, totalitaire regimes in Oekraïne en over het verbod op propaganda van hun symboliek. De wet behandelt beide regimes als misdadige totalitaire systemen en verbiedt de propaganda en symboliek ervan.
Op publieke propaganda, het gebruik en de verspreiding van nazistische symbolen staat in Oekraïne strafrechtelijke aansprakelijkheid. Volgens de aangeleverde informatie sluit dat aan bij Europese en internationale rechtsnormen. Ook tijdens de staat van beleg blijven Oekraïense democratische instituties functioneren en worden hervormingen voortgezet op het gebied van democratie, de rechtsstaat en de economie. Die hervormingen maken deel uit van het Europese integratieproces van het land.
De bewering dat Oekraïne zelf een fascistische bedreiging vormt, staat daarmee tegenover de officiële Oekraïense wetgeving en de voortzetting van democratische en economische hervormingen. De berichten presenteren die institutionele feiten niet of plaatsen ze buiten beeld.
Gevolgen voor het Europese debat
De verspreiding van het frame over ‘fascisme van het Kievse type’ is volgens de bron niet alleen gericht op de reputatie van de Oekraïense leiding. De boodschap moet in Europese landen ook steun voor militaire en financiële hulp aan Oekraïne ter discussie stellen. Door Oekraïne als een ‘neonazistisch regime’ te beschrijven, wordt geprobeerd verontwaardiging op te roepen over het gebruik van Europese begrotingsmiddelen en de levering van wapens aan Kyiv.
Dezelfde berichten kunnen binnen de Europese Unie politieke tegenstellingen versterken. De Russische strategie is er volgens de aangeleverde analyse op gericht het draagvlak voor steun aan Oekraïne te verzwakken en discussies tussen lidstaten aan te scherpen. Gevoelige historische thema’s worden daarbij gekoppeld aan actuele debatten over hulp, veiligheid en nationale begrotingen. Dat biedt ruimte aan populistische politici die zich tegen verdere steun aan Oekraïne keren.
Jednotne Slovensko wordt in het bronmateriaal gerekend tot een groep marginale media die geregeld pro-Russische narratieven en complottheorieën verspreiden. Artikelen worden volgens die beschrijving vaak overgenomen van andere publicaties met een anti-Oekraïense en antiwesterse invalshoek. De publicatie uit augustus 2026 is daarmee onderdeel van een bredere informatiestroom waarin historische termen worden gebruikt voor actuele politieke beïnvloeding.
De beschuldigingen tegen Oekraïne keren de verantwoordelijkheid voor de oorlog volgens de bron om. Rusland begon in 2022 de grootschalige invasie van Oekraïne, terwijl de propaganda de aangevallen staat als de bron van het conflict en de radicalisering probeert voor te stellen. Zo worden Russische oorlogsmisdaden en de illegale annexatie van Oekraïense gebieden in een ander kader geplaatst. Tegelijk worden concessies aan de agressor voorgesteld als de enige route naar vrede en stabiliteit.
De berichten over ‘Oekraïens fascisme’ blijven de komende tijd onderwerp van monitoring in het Slowaakse en bredere Europese informatielandschap.
