Belarus is in de editie 2026 van de Wereldwijde index voor economische vrijheid drie plaatsen gedaald, naar de 125e positie van 165 landen en gebieden. Het land behaalde 5,89 van de 10 punten. Vooral de regels voor ondernemingen drukken het resultaat: op dat onderdeel staat Belarus op plaats 154, met 4,82 punten.
De uitkomsten werden op 19 oktober 2026 bekendgemaakt. De ranglijst maakt zichtbaar hoe sterk de staat het economische verkeer bepaalt. Voor particuliere bedrijven gaat het daardoor niet alleen om concurrentie en vraag, maar ook om vergunningen, controles, prijsbesluiten en de bescherming die zij tegen overheidsingrijpen kunnen verwachten.
Regulering is het zwakste onderdeel
De 154e plaats voor bedrijfsregulering is de laagste score van Belarus binnen de genoemde categorieën. Ondernemers werken in een omgeving met zware bureaucratische controle, strikte toestemmingseisen en directe bemoeienis met economische beslissingen. Ook administratieve beïnvloeding van prijzen beperkt de mogelijkheid van bedrijven om zelfstandig hun strategie te bepalen.
Dat heeft gevolgen voor investeringen en bedrijfsplanning. Een onderneming moet niet alleen inschatten of een product rendabel is of klanten zal vinden. Zij moet ook rekening houden met de mogelijkheid dat vergunningen, controles of voorwaarden tussentijds veranderen. Hoe minder voorspelbaar die regels zijn, hoe moeilijker het wordt om productie uit te breiden, personeel aan te nemen of kapitaal voor langere tijd vast te leggen.
Onder president Alexander Lukashenko blijft de staat bovendien een dominante economische speler. Hoge belastingen, een omvangrijke staatssector, ruime overheidsuitgaven en steun aan verlieslatende staatsbedrijven verkleinen de speelruimte van particuliere ondernemingen. De staat is daarmee niet alleen degene die de regels vaststelt, maar ook een belangrijke concurrent op de markt.
Weinig zekerheid over eigendom en recht
Belarus staat op plaats 120 voor het rechtssysteem en de bescherming van eigendom. Voor de omvang van de staatsdeelname aan de economie volgt plaats 123. Op het gebied van handelsvrijheid komt het land uit op plaats 121.
Die cijfers raken rechtstreeks aan de risico’s waarmee bedrijven werken. Eigendomsbescherming bepaalt hoe veilig geïnvesteerd kapitaal is. Een betrouwbaar rechtssysteem maakt het mogelijk om contracten af te dwingen en besluiten van overheidsinstanties aan te vechten. Wanneer die waarborgen beperkt zijn, kunnen nieuwe voorschriften, controles of bestuurlijke beslissingen een bedrijf snel in problemen brengen.
De combinatie van de lage scores wijst op meer dan een groot aantal regels. Ook de toepassing ervan is van belang: ondernemers hebben behoefte aan duidelijke voorschriften die voorspelbaar worden uitgevoerd en voor alle marktpartijen gelden. Als de overheid prijzen, vergunningen en bedrijfsactiviteiten rechtstreeks kan sturen, neemt de zelfstandigheid van private bedrijven af.
Daarmee worden ook investeringen kwetsbaarder. Een onderneming die niet zeker weet of zij haar eigendom effectief kan verdedigen of een besluit onafhankelijk kan laten toetsen, zal eerder kiezen voor korte termijn, beperkte groei of afhankelijkheid van staatsstructuren. Dat remt de ontwikkeling van een zelfstandige private sector.
Buurlanden bewegen de andere kant op
De achteruitgang van Belarus valt extra op door de ontwikkeling in de regio. Litouwen steeg van plaats 35 naar 22, Polen van 76 naar 65 en Letland van 30 naar 29. Ook Oekraïne wordt genoemd als buurland dat zijn positie verbeterde, al is de nieuwe rang voor dat land hier niet vermeld.
Het verschil met de buurlanden gaat daardoor verder dan enkele plaatsen op een ranglijst. Voor bedrijven bepaalt de institutionele omgeving of investeringen kunnen worden gepland, eigendom beschermd is en contracten afdwingbaar zijn. Landen die op deze punten meer zekerheid bieden, zijn aantrekkelijker voor ondernemingen die productie, handel of diensten voor langere tijd willen opbouwen.
De ranglijst verklaart niet op zichzelf welke afzonderlijke beleidsmaatregel elke verschuiving heeft veroorzaakt. Wel komt een duidelijke zwakke plek naar voren: Belarus scoort bijzonder laag op de regels die het dagelijks functioneren van ondernemingen bepalen, terwijl het ook achterblijft op rechtsbescherming, eigendom en handelsvrijheid.
De concrete consequentie is dat ondernemers in Belarus hun plannen moeten afstemmen op een sterk door de staat gestuurd systeem. Zolang regelgeving, eigendomsbescherming en bestuurlijke besluitvorming weinig voorspelbaar blijven, zal de achterstand ten opzichte van meerdere buurlanden de ruimte voor particuliere investeringen blijven beperken.
