De rechts-populistische Alternative für Deutschland (AfD) staat in de peilingen ruim bovenaan voor de verkiezingen in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Als de partij na de stemming van 6 september deelneemt aan de deelstaatregering, kunnen AfD-politici invloed krijgen op het binnenlandse veiligheidsbeleid en toegang krijgen tot vertrouwelijke informatie van de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst, het Bundesamt für Verfassungsschutz (BfV).
Dat scenario wordt beschreven door Duitse media, waaronder Der Spiegel. Veiligheidsexperts waarschuwen volgens de berichtgeving voor het risico dat gevoelige gegevens uitlekken. Zij noemen een dergelijke ontwikkeling het „slechtste scenario”.
AfD leidt in de peilingen
De AfD, met fractievoorzitter Ulrich Siegmund als belangrijkste kandidaat voor het premierschap van de deelstaat, staat volgens de aangehaalde peilingen op ongeveer 42 tot 43 procent. De christendemocratische CDU volgt op ruime afstand met circa 22 procent. Die Linke komt uit op 11 tot 12 procent, de SPD op 7 tot 8 procent en de Groenen bewegen zich rond de kiesdrempel van 5 tot 6 procent.
Bij deze verhoudingen zou de vorming van een regering zonder de AfD ingewikkelde onderhandelingen tussen andere partijen vereisen. De partijen zouden daarbij samenwerking moeten zoeken ondanks hun politieke verschillen. De mogelijkheid dat de AfD onderdeel wordt van de deelstaatregering wordt in de berichtgeving daarom nadrukkelijk genoemd.
Een overwinning in Saksen-Anhalt zou de AfD de mogelijkheid geven om voor het eerst op deelstaatniveau rechtstreeks mee te besturen. Tot nu toe opereert de partij daar als oppositiepartij. Welke bevoegdheden de AfD bij regeringsdeelname zou krijgen, hangt af van coalitieonderhandelingen en de verdeling van de ministeries.
Toegang tot veiligheidsinformatie
Vooral een AfD-minister van Binnenlandse Zaken zou gevolgen hebben voor de omgang met informatie over de binnenlandse veiligheid. Het ministerie werkt samen met veiligheidsdiensten en federale instellingen. Daardoor zou een partijvertegenwoordiger toegang kunnen krijgen tot vertrouwelijke gegevens die binnen de veiligheidsstructuren circuleren.
De waarschuwingen van veiligheidsexperts hebben mede betrekking op contacten van afzonderlijke AfD-politici met Rusland. Volgens de berichtgeving vrezen zij dat gevoelige informatie bij een partijvertegenwoordiger terechtkomt die vervolgens contact kan onderhouden met Russische instanties. De mogelijkheid van een gegevenslek wordt niet als vastgesteld feit gemeld, maar als risico in het geval dat de AfD bestuursverantwoordelijkheid krijgt.
De regionale afdeling van de AfD in Saksen-Anhalt is door de plaatselijke afdeling van het Bundesamt für Verfassungsschutz officieel aangemerkt als „gesichert rechtsextremistisch”, oftewel onmiskenbaar rechts-extremistisch. Die classificatie speelt een rol in de discussie over een mogelijke regeringsdeelname van de partij. Dezelfde deelstaatregering zou dan verantwoordelijkheid kunnen krijgen voor instellingen die zich bezighouden met de bescherming van de democratische rechtsorde en de bestrijding van extremisme.
Standpunt over Rusland
Siegmund heeft zich in het deelstaatparlement uitgesproken tegen de sancties tegen Rusland. Ook pleitte hij voor het behoud van toegang tot goedkope Russische energie. Daarmee sluit zijn positie aan bij de bredere koers van delen van de AfD, die een herziening van het Duitse Ruslandbeleid bepleiten.
De partij heeft zich vaker uitgesproken tegen onderdelen van de Duitse steun- en sanctiepolitiek. Duitse media wijzen daarom op de mogelijkheid dat een regeringsdeelname van de AfD nieuwe officiële contactkanalen met Moskou oplevert. Dat is een beschreven politieke mogelijkheid; de uitkomst hangt af van de verkiezingsuitslag en de daaropvolgende coalitievorming.
Gevolgen voor de federale politiek
Een regering in Saksen-Anhalt waarin de AfD zitting heeft, zou de partij ook invloed geven op de vertegenwoordiging van de deelstaat in de Bundesrat, de Duitse Eerste Kamer. Deelstaten nemen daar deel aan de behandeling van federale wetgeving. De precieze positie van Saksen-Anhalt zou afhangen van het coalitieakkoord en van de manier waarop de nieuwe regering haar stem in de Bundesrat gebruikt.
De mogelijke regeringsdeelname wordt daarom niet alleen gevolgd vanwege de machtsverhoudingen in de deelstaat. De discussie raakt ook aan de toegang tot veiligheidsinformatie, de omgang met Rusland en de positie van de AfD binnen de Duitse instellingen. Op 6 september spreken de kiezers in Saksen-Anhalt zich uit; daarna beginnen de onderhandelingen over de vorming van een nieuwe deelstaatregering.
