De Duitse partij Alternative für Deutschland (AfD) wil de militaire steun aan Oekraïne beëindigen, de economische sancties tegen Rusland opheffen en het energieproject Nord Stream nieuw leven inblazen. Tegelijkertijd pleit de partij voor nauwere samenwerking met de regering van Donald Trump en verwelkomt zij een mogelijke vermindering van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Duitsland.
De voorstellen staan in twee buitenlandsepolitieke documenten die op 2 november 2026 werden gepresenteerd door Markus Frohnmaier, Steffen Kotre en Gerold Otten, de AfD-politici die verantwoordelijk zijn voor het buitenlandse beleid van de partij. Welt berichtte over de documenten. Het gaat om partijvoorstellen, niet om de voorwaarden van een bestaand vredesakkoord.
Oorlog zonder directe veroordeling van de invasie
De formulering over de oorlog wijkt af van de lijn die Duitsland en veel andere Europese landen sinds de Russische invasie volgen. In de documenten wordt de invasie niet rechtstreeks veroordeeld. De oorlog wordt een “tragedie” genoemd die “zo snel mogelijk” moet eindigen via een besluit dat rekening houdt met de “veiligheidsbelangen van alle partijen bij het conflict”.
Die bewoordingen laten open hoe de veiligheid van Oekraïne, zijn soevereiniteit en zijn territoriale aanspraken zouden worden afgewogen tegen de eisen van Rusland. De stukken bevatten, voor zover uit de berichtgeving blijkt, geen uitgewerkt vredesplan en noemen geen concrete voorwaarden voor een terugtrekking uit bezette gebieden.
De politieke betekenis ligt daarom vooral in het kader voor toekomstige onderhandelingen. Door niet expliciet te benoemen wie de oorlog begon en door de veiligheidsbelangen van alle partijen centraal te stellen, verschuift de nadruk van verantwoordelijkheid naar een snelle regeling. Dat kan de druk op Oekraïne vergroten om met een akkoord onder ongunstige voorwaarden in te stemmen, als de voorgestelde koers ooit regeringsbeleid zou worden.
Een pakket dat Kiev verzwakt
De AfD wil de militaire hulp aan Kiev stopzetten. Daarnaast moeten de economische sancties tegen Rusland verdwijnen. De twee maatregelen zouden de belangrijkste Duitse instrumenten tegenover de oorlog tegelijk raken: de militaire ondersteuning van Oekraïne en de economische druk op Moskou.
De partij presenteert een einde aan de wapenleveringen als een manier om de oorlog sneller te beëindigen. Het praktische effect zou kunnen zijn dat Oekraïne minder middelen heeft om zich te verdedigen en daardoor met een zwakkere onderhandelingspositie aan eventuele gesprekken begint. Welke garanties of concessies daartegenover zouden staan, wordt in de beschreven voorstellen niet duidelijk.
De vraag is vooral wat er gebeurt wanneer een beperking van de steun wordt gecombineerd met het opheffen van sancties. Rusland zou dan minder economische kosten dragen, terwijl Oekraïne minder militaire steun ontvangt. Dat zou een toekomstige bezetting duurzamer kunnen maken en territoriale verliezen tot uitgangspunt van onderhandelingen kunnen verheffen.
De documenten vragen niet expliciet om een juridische erkenning van de door Rusland bezette gebieden. Een dergelijke erkenning volgt dus niet automatisch uit de voorstellen. Wel kan de combinatie van minder steun aan Oekraïne, het herstel van economische betrekkingen en een nadruk op snelle beëindiging van de oorlog de politieke ruimte vergroten voor een regeling die de bestaande bezetting in de praktijk laat voortbestaan.
Nord Stream als symbool van een andere relatie
De oproep om Nord Stream te herstellen is meer dan een afzonderlijk energievoorstel. Het project staat voor een model waarin Duitsland nauwe economische en energiebanden met Rusland onderhoudt, ook wanneer de veiligheidspolitieke belangen van beide landen botsen.
Een herstart van Nord Stream, samen met het opheffen van de sancties, zou het signaal geven dat de economische relatie met Moskou kan worden genormaliseerd voordat de oorlog definitief is opgelost. Dat zou de Duitse koers sterk verwijderen van het beleid dat na de invasie is opgebouwd rond steun aan Oekraïne en druk op Rusland.
Voor de Europese Unie zou een dergelijke omslag gevolgen hebben die verder gaan dan de relatie tussen Berlijn en Moskou. Duitsland is een van de belangrijkste Europese steunverleners aan Oekraïne. Als Berlijn de sancties zou laten vallen en opnieuw directe energiebanden met Rusland zou nastreven, zou het moeilijker worden om een gezamenlijke Europese druk op Moskou vol te houden.
Toenadering tot Trump, minder Amerikaanse bescherming
De buitenlandsepolitieke koers van de AfD combineert een toenadering tot de regering van Donald Trump met kritiek op de Amerikaanse militaire rol in Europa. De partij verwelkomt een mogelijke vermindering van het aantal Amerikaanse militairen in Duitsland en verzet zich tegen de plaatsing van Amerikaanse raketten op Duits grondgebied.
Die twee elementen zijn niet noodzakelijk tegenstrijdig: een partij kan politiek dichter bij Washington willen staan en tegelijk een kleinere Amerikaanse militaire aanwezigheid in Europa steunen. Samen met het stopzetten van de steun aan Oekraïne en het herstel van de betrekkingen met Rusland wijzen de voorstellen echter op een veel lossere Duitse verankering in de bestaande trans-Atlantische veiligheidsstructuur.
De AfD bekritiseert in dezelfde documenten ook wat zij de “woke-ideologie” in internationale organisaties noemt. Daarmee worden culturele conflicten verbonden aan kwesties over bondgenootschappen, bewapening en de verhouding met Rusland. Het resultaat is een programma dat niet alleen een strategische koerswijziging bepleit, maar ook afstand neemt van bepaalde internationale instellingen en hun maatschappelijke agenda’s.
Van oppositieprogramma naar invloed?
Als de voorstellen van de AfD zouden worden uitgevoerd, zou Duitsland niet alleen minder steun aan Oekraïne geven. Het land zou ook bijdragen aan een versoepeling van de Europese sanctiepolitiek en aan het herstel van economische banden met Rusland zonder dat er eerst een definitieve regeling voor de oorlog ligt.
Dat kan de gezamenlijke Europese lijn verzwakken. Het kan bovendien de indruk wekken dat het vasthouden van bezet gebied uiteindelijk kan worden beloond met politieke en economische normalisering. Of dat daadwerkelijk gebeurt, hangt af van de politieke invloed van de AfD en van de vraag of haar ideeën buiten de oppositie steun krijgen.
De openstaande kwestie is daarom niet alleen of Duitsland Oekraïne blijft steunen. Het gaat ook om de veiligheidsorde die Berlijn daarna voor ogen heeft: een orde waarin Amerikaanse bescherming en druk op Rusland centraal blijven staan, of een koers waarin een snelle regeling en de terugkeer van economische betrekkingen zwaarder wegen dan de voorwaarden waaronder die regeling tot stand komt.
