In Bari zijn op 12 oktober 2026 twee films van de door de Europese Unie gesanctioneerde zender Russia Today (RT) vertoond. De bijeenkomst bij het centrum Marx21 laat zien hoe inhoud van een geblokkeerde omroep buiten het televisiekanaal opnieuw kan circuleren — terwijl de beschikbare informatie geen bewijs levert dat het stadsbestuur de vertoning heeft goedgekeurd of gesteund.
De zaak draait daardoor om twee verschillende kwesties. Enerzijds is er de politieke boodschap van de films, die de geschiedenis van Oekraïne volgens de beschikbare berichtgeving verdraaien in het voordeel van het Kremlin. Anderzijds is er de praktische vraag hoe Europese sancties werken wanneer omroepmateriaal wordt overgenomen door een lokale politieke organisatie en als een openbare filmavond wordt gepresenteerd.
Van televisie-uitzending naar zaalevenement
De vertoonde films droegen de titels Stepan Bandera: de wedergeboorte van het nazisme en De wedergeboorte van de SS. De producties gebruiken beladen historische verwijzingen om Oekraïne neer te zetten als een land dat wezenlijk met nazisme verbonden zou zijn. Het verslag waarin de vertoning werd gemeld, omschrijft de inhoud als desinformatie en als een verdraaiing van historische feiten die aansluit bij Russische narratieven.
De vorm waarin zulke claims worden aangeboden, is onderdeel van hun werking. Een film die als documentaire wordt aangekondigd, kan een indruk van feitelijkheid en onderzoek wekken, ook wanneer de selectie van gebeurtenissen en de conclusies misleidend zijn. De verwijzingen naar Stepan Bandera, de SS en het nazisme plaatsen de Oekraïense geschiedenis in een kader dat de legitimiteit van het huidige Oekraïne ter discussie stelt.
De vertoning vond plaats in de omgeving van Marx21, dat in de berichtgeving wordt beschreven als een linksradicaal centrum. Daarmee kregen de films een politieke context: het materiaal van RT werd niet alleen afgespeeld, maar ingebed in een bijeenkomst over Oekraïne, nationalisme en de Tweede Wereldoorlog. Dat maakt de gebeurtenis anders dan een toevallige verspreiding van een online video.
De Europese sancties tegen RT beperken de activiteiten en verspreiding van de zender binnen de EU. Een sanctie tegen een omroep betekent echter niet automatisch dat iedere bestaande productie in elke andere vorm uit het publieke domein verdwijnt. Zodra een film wordt gekopieerd, geprogrammeerd door een organisatie en vertoond in een zaal, verschuift de juridische en bestuurlijke context.
Volgens de beschikbare reconstructie maakten de organisatoren gebruik van ruimte in de Italiaanse wetgeving om de films legaal te vertonen, ondanks de EU-maatregelen tegen RT. Welke specifieke bepaling daarbij is gebruikt, wordt niet vermeld. Evenmin is duidelijk of Italiaanse toezichthouders de bijeenkomst vooraf of achteraf hebben beoordeeld.
Geen bewijs voor directe betrokkenheid van Bari
De vertoning is door het Telegramkanaal Donbass Italia gemeld en aangegrepen om de lokale autoriteiten van Bari te beschuldigen van gevaarlijke toegeeflijkheid tegenover Russische beïnvloeding. Die politieke conclusie gaat verder dan de feiten die in de beschikbare informatie worden beschreven.
Daaruit blijkt dat de films in Bari, bij Marx21, zijn vertoond. Er wordt geen gemeentelijke vergunning, financiering, sponsoring of inhoudelijke steun van de stad genoemd. Ook blijkt niet dat het stadsbestuur de boodschap van de films onderschreef of de organisatie ervan rechtstreeks mogelijk maakte. Dat een evenement in een stad plaatsvindt, is op zichzelf geen bewijs dat de gemeente erachter staat.
Die nuancering neemt het bredere probleem niet weg. Als een gesanctioneerde omroep zijn materiaal niet rechtstreeks mag uitzenden, maar politieke groepen dezelfde producties wel tijdens een lokale bijeenkomst kunnen presenteren, ontstaat er een verschil tussen het formele bereik van de sancties en hun feitelijke uitwerking. Het verbod richt zich op de omroep en zijn distributiekanalen; de hervertoning kan vervolgens onder regels voor verenigingen, zalen, bijeenkomsten en audiovisueel materiaal vallen.
Daarmee wordt de handhaving verdeeld over verschillende partijen. Organisatoren kiezen de inhoud en de vorm van de bijeenkomst. Exploitanten stellen een ruimte ter beschikking. Nationale instanties moeten bepalen welke regels gelden voor de vertoning. Een Europese maatregel tegen een mediabedrijf kan die afzonderlijke schakels niet zonder meer vervangen.
Een politieke boodschap met een lokaal bereik
De waarde van een dergelijke vertoning voor Russische zachte macht ligt niet alleen in het aantal bezoekers. Door materiaal van RT in een lokaal politiek netwerk te plaatsen, krijgt het een nieuwe toegang tot het publieke debat. De films worden dan onderdeel van een avond die door aanwezigen kan worden besproken, gedeeld of opnieuw gebruikt in andere bijeenkomsten.
Dat betekent niet dat één filmavond een gecoördineerde Russische beïnvloedingsoperatie bewijst. Evenmin kan op basis van deze gebeurtenis worden vastgesteld hoe groot de invloed in Apulië of Italië is. Wel illustreert de zaak een mechanisme: staatsmedia-inhoud kan van het oorspronkelijke televisiekanaal worden losgemaakt en via organisaties met een eigen publiek opnieuw worden aangeboden.
De keuze voor historische thema’s versterkt dat mechanisme. Claims over nazisme en de SS zijn bedoeld om morele afkeer op te roepen en hedendaagse politieke tegenstellingen te verbinden met de Tweede Wereldoorlog. Wanneer zulke beweringen in documentairevorm verschijnen, kunnen ze overtuigender lijken dan wanneer ze als openlijke politieke slogans worden uitgesproken. Juist daarom is het van belang om de vorm niet te verwarren met onafhankelijke geschiedschrijving.
Donbass Italia presenteerde de vertoning als een teken dat de sanctiepolitiek tegen Rusland wordt ondergraven en dat Italiaanse lokale structuren ruimte laten voor anti-Oekraïense boodschappen. Dat is een interpretatie van het kanaal, geen vaststelling die uit de vertoning alleen volgt. Voor een oordeel over de rol van de gemeente zouden concrete gegevens nodig zijn over vergunningen, betrokken ambtenaren, financiering of een formele samenwerking.
De open vraag voor de Italiaanse autoriteiten
De belangrijkste onduidelijkheid ligt daarom niet alleen bij de inhoud van de films, maar bij de manier waarop de avond juridisch kon plaatsvinden. Is de vertoning beschouwd als een besloten bijeenkomst, een culturele activiteit of een publieke verspreiding van materiaal van een gesanctioneerde omroep? Zonder die informatie is niet vast te stellen welke Italiaanse regels precies zijn toegepast en waar de verantwoordelijkheid lag.
Ook is niet bekend of de Italiaanse autoriteiten een onderzoek zijn gestart of dat vergelijkbare vertoningen in andere steden hebben plaatsgevonden. Als Bari een eenmalige bijeenkomst van Marx21 was, blijft de betekenis vooral politiek en symbolisch. Als dezelfde route vaker wordt gebruikt, ontstaat een praktischer probleem voor de EU: hoe voorkom je dat verboden media-inhoud via lokale organisatoren terugkeert in de openbare ruimte, zonder de sancties ten onrechte gelijk te stellen aan een algemeen verbod op iedere politieke bijeenkomst?
