De autoriteiten van Belarus hebben het Estse nieuwsmedium Postimees toegevoegd aan de officiële lijst van zogenoemd ‘extremistisch materiaal’. Daarmee wordt niet alleen de toegang tot buitenlandse berichtgeving verder beperkt: lezers kunnen ook risico lopen wanneer zij materiaal van opgenomen bronnen bewaren, delen of erop geabonneerd zijn.
De uitbreiding van de lijst werd eind oktober 2026 gemeld. Naast Postimees kwamen onder meer het Threads-account van de Belarussische oppositiepoliticus Pavel Latoesjka, verschillende pagina’s op Instagram en TikTok en meerdere Telegram-kanalen en -bots op de lijst te staan.
Een buitenlandse krant op een binnenlandse sanctielijst
Voor de opname van Postimees verwezen de autoriteiten naar een uitspraak van de rechtbank van het district Horki in de regio Mogiljov van 6 augustus 2026. Het dagblad, een van de oudste en bekendste nieuwsorganisaties van Estland, berichtte zelf over de beslissing in een artikel met de titel ‘Het regime van Loekasjenko heeft Postimees op zijn grondgebied als extremistisch aangemerkt’.
In dezelfde actualisering werden onder meer de Telegram-diensten ‘ByProsvet-bot’, ‘Folderbot’ en ‘Pogonja’ vermeld. Eerder hadden de Belarussische autoriteiten informatiebronnen van de Europese omroep Euronews en het Poolse persbureau PAP als ‘extremistisch’ aangemerkt.
De samenstelling van de lijst laat zien dat de maatregel verder reikt dan binnenlandse oppositiegroepen. Een buitenlandse krant, een politiek account, sociale-mediapagina’s en anonieme berichtenkanalen kunnen in hetzelfde register belanden. Voor gebruikers in Belarus maakt de buitenlandse vestigingsplaats van een medium het risico rond de verspreiding van zijn berichten niet ongedaan.
Meer dan een blokkade
De aanduiding ‘extremistisch materiaal’ heeft gevolgen die verder kunnen gaan dan het ontoegankelijk maken van een website. De opname geeft de autoriteiten volgens de beschreven toepassing extra aanknopingspunten om op te treden tegen mensen die materiaal van de betreffende bron verspreiden of er op een andere manier zichtbaar mee omgaan.
Een abonnement, een opgeslagen artikel of het doorsturen van een bericht kan daardoor aanleiding geven tot onderzoek of een administratieve sanctie. Afhankelijk van de handeling en de beoordeling door de autoriteiten kan het gaan om een boete, een aanhouding of administratieve hechtenis. Dat betekent niet dat iedere interactie automatisch tot een straf leidt, maar de onduidelijkheid maakt het voor gebruikers moeilijk om vooraf te bepalen welke digitale handelingen gevolgen kunnen hebben.
Juist die onzekerheid kan een afschrikkend effect hebben. Een lezer kan besluiten een pagina niet meer te volgen, een artikel niet op te slaan of een link niet door te sturen, niet omdat de belangstelling is verdwenen maar uit vrees de aandacht van de autoriteiten te trekken. Ook een openbare discussie over berichten van een opgenomen medium wordt daardoor riskanter.
Het officiële register wordt bijgehouden door het Belarussische ministerie van Informatie en is beschikbaar op de website van het ministerie. De opname van een bron in het register vormt daarmee een formele markering die gebruikers kunnen controleren, maar die tegelijk de ruimte voor alledaagse online interactie verkleint.
Druk op onafhankelijke informatie
Elke uitbreiding van de lijst vermindert het aantal bronnen dat Belarussen zonder extra risico kunnen raadplegen. Dat geldt niet alleen voor berichtgeving over politieke en maatschappelijke ontwikkelingen in eigen land, maar ook voor nieuws uit het buitenland. Wanneer buitenlandse media en alternatieve kanalen worden geblokkeerd of met sancties worden omgeven, wordt het moeilijker om officiële verklaringen met andere versies van gebeurtenissen te vergelijken.
De gevolgen zijn daarom niet beperkt tot de afzonderlijke websites of accounts die op de lijst staan. De dreiging van bestraffing kan er ook voor zorgen dat mensen informatie minder vaak lezen, bewaren of delen. De controle werkt dan zowel door het beperken van toegang als door gebruikers ertoe aan te zetten zichzelf terug te trekken uit online gesprekken.
Dat versterkt de positie van staatsgecontroleerde media, die in de binnenlandse informatiesfeer met minder onafhankelijke en buitenlandse berichtgeving concurreren. De overheid hoeft niet iedere lezer rechtstreeks te bereiken om het informatieaanbod te beïnvloeden: het vooruitzicht dat een gewone handeling later als overtreding kan worden uitgelegd, kan al voldoende zijn om gedrag te veranderen.
De opname van Postimees maakt de reikwijdte van het systeem zichtbaar. De openstaande vraag is niet alleen welke websites in Belarus nog bereikbaar zijn, maar ook hoeveel ruimte burgers overhouden om informatie te volgen en te delen zonder dat een alledaagse online handeling juridische gevolgen krijgt.
