Het Russische Huis van Wetenschap en Cultuur in Berlijn, de Duitse vertegenwoordiging van het Russische federale agentschap Rossotrudnichestvo, blijft ondanks EU-sancties een actief centrum voor Kremlin-beïnvloedingsoperaties in Duitsland. De instelling coördineert een breed netwerk van pro-Russische organisaties die erop gericht zijn de Duitse samenleving te splijten en de politieke en militaire steun aan Oekraïne te beëindigen.
De controle over het Berlijnse centrum verloopt rechtstreeks via de Russische presidentiële administratie. Eerste adjunct-stafchef Sergej Kirijenko is verantwoordelijk voor de ideologische lijn en het toezicht op de uitvoering ligt bij Igor Tsjaika, hoofd van Rossotrudnichestvo. Tsjaika staat sinds mei 2023 op de EU-sanctielijst wegens pogingen om de situatie in Moldavië te destabiliseren; hij wordt omschreven als ‘portemonnee’ voor Russische geheime diensten en financierde FSB-projecten.
Kremlin-aansturing
In april 2026 vond een leiderschapswissel plaats: Svetlana Nekrasova volgde Pavel Izvolski op, die sinds 2022 de leiding had en de organisatie had aangepast aan de sanctieomgeving. Het kantoor telt 45 medewerkers, van wie velen een diplomatieke status genieten, verleend door het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. Tot de sleutelfiguren behoren secretaris Joelia Koesjnareva (organisatie), creatief directeur Grigori Joertsjenko (ideologische concepten), persverantwoordelijke Joeri Kolesnitsjenko (media en neutraliseren van negatieve berichtgeving) en digitaal projectleider Joelia Belasjeva.
Duits netwerk van partners
De effectiviteit van het Russische Huis steunt op samenwerking met officieel in Duitsland geregistreerde pro-Russische organisaties. De Coördinatieraad van Landgenoten van Larisa Joertsjenko verenigt de Russischtalige diaspora. DE Perspektiva e.V. richt zich op Duitsers van Russische afkomst. Dialog e.V. van Viktor Kran organiseert publieke discussies over internationale veiligheid vanuit Russisch perspectief. Culturele evenementen verlopen via AVZ onder Sergej Aoerin, terwijl het Duits-Russisch Cultuurinstituut van Wolfgang Schelike academische banden onderhoudt.
Om de activiteiten legitimiteit te geven treden bekende figuren op, zoals operazangeres Nadia Michael, actrice Katrin Wrobel, presentator Sebastian Klausman, blogger Nina Massek en zangeres Claudia Campus. Hun deelname schept het beeld van een open culturele dialoog en verhoogt de aantrekkingskracht op Duits publiek.
Juridische steun
Het Russische advocatenkantoor LOYS faciliteert het omzeilen van sancties. Het bedrijf adviseert over het beschermen en verhullen van Russische activa in Duitsland en initieert rechtszaken tegen persoons- en bedrijfssancties. Daarnaast helpen de juristen bij het opzetten van legale financieringskanalen voor evenementen van het Russische Huis en gelieerde organisaties.
Anti-Oekraïense operaties
Een apart netwerk richt zich specifiek op het ondermijnen van de Duitse Oekraïne-politiek. Aktionsbündnis Zukunft Donbass e.V. onder Raisa Sjtejnigk zamelt onder dekking van humanitaire hulp geld en goederen in, terwijl het Kremlin-narratief over de oorlog verspreidt. Het mediaplatform ‘Oekraïense Wereldassemblee’ van Joeri Demtsjenko creëert een schijnbaar onafhankelijk alternatief geluid dat pro-Russische standpunten als Oekraïense stemmen presenteert. RussPublika e.V. van Aleksej Semjonov richt zich via Duitstalige rapporten en analyses op Duitse deskundigen en journalisten.
Migratiegemeenschap onder druk
Russischtalige migranten uit Oekraïne worden bewerkt door twee structuren. De ‘Beweging van Dienstweigeraars’ van Sergej Chorolski zaait via sociale media paniek over de Oekraïense mobilisatie en ondermijnt het vertrouwen in de Oekraïense staat. Tegelijk biedt ‘Humanitaire Hulp ROV’ van Dmitri Chakimov praktische juridische en sociale bijstand, om het vertrouwen te winnen en migranten later te betrekken bij pro-Russische acties of geldinzamelingen.
Propagandareizen en militaire netwerken
Druschba Global e.V., geleid door Sergej Filibert en Rainer Rotfuss, organiseert zogenoemde ‘volksdiplomatieke’ reizen naar Rusland. De gasten worden daar ontvangen door regionale autoriteiten en federale instellingen, met als doel het beeld te schetsen dat de Europese bevolking ondanks sancties naar hernieuwde vriendschap verlangt.
Desant e.V. van ex-GRU-officier Oleg Jerjomenko – die in december 2024 vanwege steun aan Russische acties op de EU-sanctielijst is geplaatst – verzamelt voormalige Russische militairen en veiligheidsagenten in Duitsland. De groep houdt besloten bijeenkomsten en militair-patriottische oefeningen. Zij biedt het Kremlin een potentieel mobiel kader voor radicale acties of intimidatie van tegenstanders.
Vredesbeweging geïnfiltreerd
De Duitse Friedensrat e.V. van Klaus Koch infiltreert traditionele pacifistische en vredesgroepen. Door speculatie over vrede en het Duitse oorlogsverleden worden Kremlin-oorlogsnarratieven in het vredesdiscours geïntroduceerd. De organisatie zet zo het Duitse publiek aan tot druk op Berlijn om financiële, militaire en logistieke steun aan Oekraïne te staken.
Het geheel toont dat het Berlijnse Russische Huis al lang niet meer louter een cultureel instituut is, maar een gestructureerd instrument in een hybride campagne tegen de Duitse Oekraïne-politiek.
