Twee Tsjechische media hebben Oekraïne beschuldigd van een opzettelijke aanval op de kerncentrale van Zaporizja. Hun berichten stellen dat Kyiv een nucleaire ramp zou willen uitlokken, maar onafhankelijk satellietonderzoek bevestigt de aangehaalde Russische lezing van enkele incidenten niet.
De beschuldigingen verschenen op 29 september 2026 bij Č en Nova Republika. De twee publicaties presenteren Oekraïne als de belangrijkste bron van het nucleaire gevaar, terwijl de centrale sinds maart 2022 onder Russische militaire controle staat en herhaaldelijk zonder externe stroom is komen te zitten.
Č beweerde dat het Oekraïense leger de centrale aanviel terwijl de regering in Kyiv bij de Verenigde Naties haar bereidheid tot vrede uitsprak. Ook zou een delegatie van het Internationaal Atoomenergieagentschap, het IAEA, zijn bedreigd. Nova Republika schreef dat Oekraïense troepen de grootste kerncentrale van Europa maandelijks aanvallen om een reactor of opslagplaats voor radioactief afval te beschadigen.
Volgens Nova Republika zou Kyiv daarmee een radioactieve uitstoot willen veroorzaken die niet alleen Oekraïne, maar ook grote delen van Europa en Rusland zou treffen. Voor deze zware beschuldigingen leveren de media in de aangehaalde berichten geen onafhankelijk bewijs.
Satellietbeelden zetten Russische lezing onder druk
Een analyse van hogeresolutiesatellietbeelden door Greenpeace Ukraine en het Britse bedrijf McKenzie Intelligence Services (MIS), gepubliceerd in september 2026, vond geen bewijs voor een Oekraïense artillerieaanval op het schakelstation Ferrosplavnaja op 10 februari van dat jaar.
De analyse bevestigde evenmin de Russische bewering dat op 4 juni meer dan twintig Oekraïense drones het terrein hadden aangevallen. Een beschadiging die Rusland aan een Oekraïense drone toeschreef, was al zichtbaar op satellietbeelden die vóór 4 juni waren gemaakt.
Dat bewijst niet wie de schade heeft veroorzaakt. Het maakt het wel onmogelijk om de Russische versie zonder meer als vaststaand feit te behandelen. Juist omdat de IAEA-missie niet tot elk deel van het terrein onbeperkt toegang heeft, zijn externe bronnen zoals satellietbeelden belangrijk voor de controle van verklaringen over incidenten bij de centrale.
De beperkte toegang heeft ook een politiek gevolg. Wie de locatie militair controleert, beschikt over veel informatie over wat er ter plaatse gebeurt en kan daardoor gemakkelijker een eigen lezing verspreiden. In dat informatievacuüm worden onbewezen beschuldigingen over Oekraïense aanvallen gebruikt om de verantwoordelijkheid voor de onveilige situatie bij Kyiv te leggen.
Een kerncentrale in een oorlogsgebied
De centrale van Zaporizja beschikt over zes reactoren van het type VVER-1000. Alle reactoren staan in koude stillegging en leveren geen elektriciteit aan het net. Dat betekent echter niet dat de installatie zonder stroom kan. De koelsystemen en andere veiligheidsvoorzieningen hebben betrouwbare externe elektriciteit nodig.
Sinds de Russische inname van de centrale zijn de verbindingen met het elektriciteitsnet herhaaldelijk beschadigd. Uitval van de 750- en 330-kilovoltverbindingen heeft meerdere keren geleid tot verlies van externe stroom. De centrale moest dan terugvallen op noodgeneratoren op diesel.
De Oekraïense werknemers blijven onder bezettingsomstandigheden op de centrale werken. Het Russische staatsbedrijf Rosatom stuurde vertegenwoordigers naar de locatie voor het beheer. Volgens een afzonderlijke satellietanalyse van Greenpeace Ukraine en MIS uit februari 2026 zijn op en rond het terrein versterkte posities, bunkers, antidroneconstructies en militair materieel zichtbaar.
Die beelden bewijzen niet wie verantwoordelijk is voor elke afzonderlijke beschadiging. Ze laten wel zien dat een civiele kerncentrale verder is gemilitariseerd. De aanwezigheid van militairen, munitie en zware wapens in de omgeving vergroot de risico’s van gevechten, ongelukken en schade aan de stroomvoorziening. De combinatie van bezetting, militaire infrastructuur en een kwetsbare energieaanvoer vormt daarmee een concreet veiligheidsprobleem.
Het IAEA heeft permanent personeel bij de centrale en waarschuwde herhaaldelijk voor de gevolgen van onderbrekingen in de externe stroomvoorziening en voor de bredere risico’s voor de nucleaire veiligheid. De organisatie kan de gevaren ter plaatse niet volledig wegnemen zolang de centrale zich in een actieve oorlogszone bevindt.
Samenwerking met het IAEA spreekt blokkade tegen
De beschuldiging dat Oekraïne het internationale toezicht wil verhinderen, botst met de praktische samenwerking waardoor de IAEA-missie op de centrale kan blijven werken. Personeelswisselingen worden georganiseerd via afspraken waarbij medewerkers over door Oekraïne gecontroleerd gebied reizen en veilige doorgang moet worden geregeld.
In 2026 werden met steun van het IAEA lokale staakt-het-vuren mogelijk gemaakt om werkzaamheden aan de externe stroomverbindingen uit te voeren. Dat betekent niet dat alle geschillen over toegang of verantwoordelijkheid zijn opgelost. Het spreekt wel de voorstelling tegen dat Kyiv het internationale toezicht wil beëindigen of IAEA-medewerkers doelbewust in gevaar wil brengen.
Ook de veronderstelde Oekraïense intentie om een nucleaire ramp te veroorzaken strookt niet met de voorzienbare gevolgen. Een ernstig ongeval zou in de eerste plaats Oekraïense inwoners, landbouwgrond en waterwegen treffen. Daarnaast zouden de ecologische, economische en diplomatieke gevolgen zich over Europa verspreiden. Een dergelijke ramp zou bovendien de relaties van Oekraïne met Europese partners en de internationale militaire en financiële steun onder druk zetten.
Niet elk incident bij Zaporizja is daarmee opgehelderd. Satellietbeelden kunnen inspecties ter plaatse niet vervangen en tonen niet automatisch aan wie een beschadiging heeft veroorzaakt. Ze kunnen wel aantonen wanneer schade al bestond en daarmee voorkomen dat een onbewezen verklaring als feit wordt behandeld.
De aantoonbare kwetsbaarheid van de centrale komt voort uit de oorlog, de Russische militaire controle, de verdere militarisering van het terrein en de herhaalde schade aan de externe stroomvoorziening. De berichten van Č en Nova Republika verschuiven de aandacht daarvan naar een niet onderbouwde bewering over een Oekraïens plan. Zolang de centrale in het oorlogsgebied blijft liggen, blijft betrouwbare stroomvoorziening en effectief onafhankelijk toezicht de kern van het veiligheidsprobleem.
