In Nederland zijn belangrijke voorzieningen zoals supermarkten en huisartsen in de helft van de dorpen en buurten de afgelopen jaren verdwenen of verder weg komen te liggen. Dit roept vragen op over de gevolgen voor de bewoners, vooral gezien het feit dat op het platteland het autobezit twee keer zo hoog is als in de steden, meldt Nieuws Impuls.
Volgens ruimtelijk wetenschapper Suzan Christiaanse, die promoveerde op het verlies aan voorzieningen in dorpen, is het verlies van deze faciliteiten een probleem voor veel inwoners. “Als je een baan hebt waarvoor je sowieso een stuk moet rijden, is het geen ramp als de supermarkt verder weg is,” stelt ze.
Echter, deze opvatting weerspiegelt niet de volledige ervaring. In het Groningse dorp Ulrum gaf 85% van de ondervraagden in een enquête een negatieve beoordeling over de sluiting van hun lokale supermarkt, ondanks dat slechts 72% daar gebruik van maakte. Het verlies van een basisschool kan ook leiden tot verlies van gemeenschap, ongeacht of de bewoners kinderen hebben of niet.
Liever geen forensendorp
Dit geldt vooral voor ouderen die vaak minder mobiel zijn. Voor hen is een supermarkt meer dan een plek om voedsel te kopen; het functioneert ook als ontmoetingsplek en biedt andere diensten zoals een pakketpunt. Christiaanse merkt op: “Zij vragen zich af: waar ontmoet je elkaar anders nog?” Verdwijnt de supermarkt, dan moeten ouderen mogelijk naar een dorp verderop gaan voor hun medicijnen.
De situatie in dorpen toont aan dat het verlies van één voorziening leidt tot een sneeuwbaleffect. Christiaanse legt uit: “Als de school weggaat, maken kinderen vrienden in het andere dorp en gaan ze daar voetballen, waardoor hun eigen club in gevaar komt. Mensen willen geen forensendorp zijn, maar een zelfstandige gemeenschap.”
Mensen kennen elkaar, op straat groet je elkaar. Dat is gemeenschapsgevoel.
Onderzoek toont aan dat actieve inwoners essentieel zijn voor het behoud van gemeenschapsvoorzieningen. In Ophemert bijvoorbeeld, werkt een ‘dorpsraad’ samen met het lokale bestuur om voorzieningen te onderzoeken en zo mogelijk in stand te houden. Cor Groenveld van de dorpsraad vertelt dat er nog een dorpshuis is waar vrijwilligers een sportzaal draaiende houden en andere activiteiten organiseren, hoewel voorzieningen zoals het consultatiebureau en de dagopvang al zijn verdwenen.
Fraai gelegen aan de Waal
In het naburige Varik is het leven levendig: ouderen wandelen, kinderen fietsen van school naar huis en gezinnen genieten van de natuur langs de Waal. Ankie Zoutendijk waardeert de buitenlucht en de rust van het dorp, maar erkent dat de voorzieningen beperkt zijn.
Haar dochter Franca vindt genoeg vermaak in Varik, mede dankzij het dorpshuis ‘Toevershof’. Dit huis herbergt ook een sportzaal en een frietkraam, die in de plaats kwam van de gesloten snackbar. “Hij is wel vaak dicht,” zegt Franca, “je kunt er niet altijd op rekenen en snel iets anders halen bij een supermarkt zit er dus ook niet in.”
Vroeger had Varik een bloemist, een bakker en een danscafé. Frits, die zijn hele leven in het dorp woont, merkt op: “Tijden veranderen.” Voor dagelijkse benodigdheden zijn bewoners afhankelijk van nabijgelegen steden zoals Tiel of Geldermalsen. Dit kan een uitdaging zijn voor ouderen of mensen die geen auto hebben.
Desondanks is Varik een sociaal dorp. “Mensen kennen elkaar. Op straat groet je elkaar. Dat is gemeenschapsgevoel,” voegt Frits toe.
