Architect Bart Toorman, die de Mevlana Moskee in Rotterdam-West ontwierp, kwam voort uit een verrassende achtergrond zonder Turkse roots en ervaring in de moskeearchitectuur. In de jaren negentig kreeg hij de kans om deze bijzondere opdracht uit te voeren, meldt Nieuws Impuls.
Toorman was destijds werkzaam bij Heuvelhorst Architecten in Schiedam, waar hij werd benaderd door het lokale moskeebestuur voor de transformatie van een oude jeneverdistilleerderij naar een moskee. Na een samenwerking met de Turkse architect Hilmi Sahin, die eerder tekeningen had gemaakt voor dit project, kreeg Toorman de mogelijkheid om te werken aan een nieuw en traditioneel ontwerp voor een moskee in Terneuzen. Hoewel dat project niet doorging, leidde het wel tot een duurzame samenwerking tussen de twee architecten.
Op datzelfde moment had de gemeente Rotterdam ambitieuze plannen voor nieuwe islamitische gebedshuizen. De Turkse Mevlana Moskee had haar oude locatie aan de Aelbrechtskade ontgroeid, en de verkoop van het pand: een paar miljoen gulden werd in de bouw van de nieuwe moskee geïnvesteerd, waarvan de kosten uiteindelijk meer dan ƒ 10 miljoen zouden bedragen.
Inspiratie opdoen in Turkije
Toorman reisde naar Izmir in Turkije om inspiratie op te doen, waarbij hij de verschillende moskeeën in de regio bezocht, vergezeld door zijn gezin en de familie van Sahin. Hij werkte tegelijkertijd aan de Süleymaniye-moskee in Tilburg, die twee jaar na de Mevlana Moskee zou worden opgeleverd. De traditie was belangrijk voor het ontwerp, dat aan de specificaties voor de entree moest voldoen, zodat gelovigen naar Mekka konden bidden, waarbij zelfs een expert met een speciaal kompas aanwezig was om te helpen.
Nederlandse bouwvoorschriften
De bouw was niet zonder uitdagingen, aangezien Toorman zich moest houden aan de Nederlandse bouwvoorschriften. De traditionele constructie van metselwerk met beton voor de koepel was niet toegestaan, dus hij gebruikte prefab betonelementen. De koepel was esthetisch traditioneel, maar met een moderne constructie, terwijl de onderbouw levendige kleuren kreeg om de moskee een vrolijker aanzien te geven, wat ook naar tevredenheid van de gemeente was.
Mooiste gebouw van Rotterdam
De Turkse gemeenschap reageerde positief op het ontwerp. Yigit Islak, penningmeester van het moskeebestuur, noemt de minaretten indrukwekkend en bevestigt dat het gebouw geliefd is binnen de gemeenschap en bij omwonenden. De keuze van de moskee als ‘het mooiste gebouw van Rotterdam’ vijf jaar na de opening, gekozen door lokale bewoners, onderstreept deze waardering.
Islak, die op jonge leeftijd betrokken raakte bij het moskeebestuur, benadrukt ook de veelzijdigheid van het gebouw. Naast gebedsruimtes voor mannen en vrouwen bevat de moskee onder andere een jongerenruimte, een conferentiezaal en zelfs een kapperszaak. Deze functies maken de moskee tot een buurthuis waar zowel moslims als niet-moslims welkom zijn, met regelmatige rondleidingen en evenementen.
Aanpassingen
In de 25 jaar sinds de opening zijn er enkele aanpassingen aan de moskee gedaan, zoals de toevoeging van een lift. Ondanks kleine scheurtjes in de muren blijft de moskee functioneren. Het bestuur heeft gesprekken met de gemeente over aanvullende ruimtes, gezien de groeiende behoefte aan sociaal-culturele functies.
Minder ruimte voor moskeeën
Ondanks de betrokkenheid van Toorman bij de verbouwingen van de Mevlana Moskee, ontwerpt hij sinds de oplevering van deze projecten in Rotterdam en Tilburg geen moskeeën meer. Toen de aanvallen op het WTC plaatsvonden, veranderde het politieke klimaat rondom traditionele moskeeën, waardoor de ruimte voor nieuwe moskeeën afnam en het ontwerp minder traditioneel werd. Uiteindelijk werden in plaats van vier moskeeën aan de Maas slechts twee gebouwd.
Zelfs nu passeert Toorman zijn creatie regelmatig op weg naar het centrum van Rotterdam. “Ik ben er nog steeds trots op. De gebedsruimte met die hoge beschilderde koepel is een indrukwekkend zicht,” zegt hij over zijn werk.
