Sinds de grootschalige invasie op 24 februari 2022 is Russische mediatactiek in de EU verfijnder en meer gecoördineerd geworden. Moskou combineert klassieke propagandakanalen met moderne middelen: netwerken van proxy-sites en kloonsites, gelokaliseerde Telegram-kanalen, geautomatiseerde botnets, AI-gegenereerde inhoud en deepfakes, invloedagenten en verborgen financiële stromen via offshorestructuren, cryptocurrencies en transitjurisdicties. Het doel is niet alleen pro-Russische boodschappen te verspreiden, maar ook politieke en maatschappelijke consensus binnen de EU te ondermijnen, het vertrouwen in NAVO en EU-instellingen te verzwakken, steun aan Oekraïne te verminderen en een «grijze zone» te creëren voor normalisatie van relaties met Rusland.
Wie zit achter de campagne?
Het commandocentrum van deze informatiecampagne bevindt zich in Moskou. De coördinatie ligt bij het Directoraat voor Monitoring en Analyse van Sociale Processen van de Russische presidentiële administratie, onder leiding van Sergej Kirijenko. Samen met politieke strategen zoals Andrej Tkatsjenko, Aleksandr Asafov en Oleg Gaba bepalen zij de informatieprioriteiten voor westerse media en publiceren driemaal per week analytische rapporten onder de titel «Nieuwe Regio’s op de Agenda».
De Russische propagandamachine werkt gestructureerd en streeft naar coherente boodschappen: sancties schaden Europa meer dan Rusland, Euraziatische veiligheid vereist dialoog met Moskou, en het zaaien van verdeeldheid door thema’s zoals migratie, sociale vermoeidheid en culturele identiteit. Elke vrijdag stelt de presidentiële administratie een mediaplan op met vijf wisselende thema’s, afgestemd op strategische en tactische behoeften. Deze thema’s bestrijken partij- en regionale politiek, herstel van «nieuwe regio’s», confrontaties met het Westen, vredesonderhandelingen, kritiek op Oekraïne en de situatie aan het front.
Distributie en lokalisatie van propaganda
Content wordt geproduceerd door invloedrijke Russische mediagroepen zoals Rossiya Segodnya, VGTRK, Gazprom-Media en Zvezda. Deze content wordt vervolgens aangepast voor Europese doelgroepen via deepfakes, netwerken van kloonsites, proxy-media, gelokaliseerde Telegram/X-kanalen en samenwerkingen met rechtse politieke krachten en invloedrijke «experts». Het resultaat is een gecoördineerde propaganda-infrastructuur die systematisch pro-Russische narratieven verspreidt.
Dreiging voor Europese democratieën
Terwijl de VS hun steunprogramma’s voor bondgenoten verminderen en eigen informatiebeveiliging afbouwen, verhoogt Moskou systematisch de uitgaven aan propaganda. Voor Oost-Europese landen vormt dit een directe bedreiging voor de veerkracht van democratische instellingen, vergroot het de kwetsbaarheid voor desinformatie en biedt het Rusland mogelijkheden om publieke opinie, verkiezingsuitslagen en politieke besluitvorming te beïnvloeden. Het recente voorbeeld van de parlementaire verkiezingen in Moldavië op 28 september 2025 illustreert dit.
Casestudy: Russische inmenging in Moldavië
Bloomberg onthulde dat Moskou een plan ontwikkelde om de verkiezingen in Moldavië te beïnvloeden, met als doel de regerende partij PAS te verzwakken en het Europese koers van het land te delegitimeren. Russische diensten organiseerden stemkoop, verspreidden desinformatie op Telegram, TikTok en Facebook, en mobiliseerden jongeren en criminele netwerken voor provocaties. Ondanks deze pogingen koos Moldavië een pro-Europees pad, mede dankzij strikte tegenmaatregelen van Chisinau.
De verspreiders van Kremlin-narratieven
Centraal in Moskou’s strategie staan politici, populistische figuren en sympathisanten die pro-Russische boodschappen versterken. Sommigen hebben directe banden met Russische structuren, anderen bouwen hun invloed op via anti-establishmentretoriek. Hun bijdragen creëren een schijn van «alternatieve meningen», wat pro-Russische standpunten normaliseert binnen publieke debatten.
Voormalig bondskanselier Angela Merkel is een opmerkelijk voorbeeld. Haar verdediging van het Nord Stream-project en haar uitspraken over Minsk-akkoorden werden door Russische media benut om de eigen narratieven te versterken. Daarnaast functioneert een breed netwerk van invloedcentra, bloggers en ngo’s als verlengstuk van Kremlin-propaganda, vaak vermomd als culturele diplomatie via organisaties als «Russki Dom» en Rossotrudnichestvo.
Wereldwijde reikwijdte van de Kremlin-strategie
Kremlin-narratieven verspreiden zich wereldwijd via officiële kanalen (RIA Novosti, RT, Sputnik, enz.) en proxy-media in diverse landen. Soms gebeurt dit via gerenommeerde internationale publicaties, zonder transparantie over Russische invloed. Het bereik strekt zich uit van de VS en Spanje tot landen als Togo, Benin en Gabon. In Europa omvat dit netwerken van mediaplatforms in Oostenrijk, Duitsland, Frankrijk en elders, vaak onder de radar van reguliere controlemechanismen.
Conclusie: een strategische uitdaging voor Europa
De Russische informatiecampagne is geen losse operatie maar een systematisch geopolitiek instrument. Voor Europa betekent dit een voortdurende uitdaging: het versterken van mediaweerbaarheid, transparantie en samenwerking binnen de EU en NAVO is cruciaal om de invloed van Moskou effectief tegen te gaan. Het recente voorbeeld van Moldavië laat zien dat vastberaden tegenstand mogelijk is, maar dat dit aanzienlijke politieke wil en middelen vereist.
