Op 18 november 2026 vond aan de Staatsuniversiteit van Brest een zitting plaats over de vermeende belediging van de Belarussische president Aleksandr Loekasjenko. De verdachte, die alleen als ‘K.’ bekend is, kreeg twee jaar vrijheidsbeperking opgelegd. Dat de zaak niet in een gewone rechtszaal maar op de universiteitscampus werd behandeld, gaf de vervolging een publiek karakter.
Na de zitting sprak aanklager Oleg Gerasimovitsj studenten van de rechtenfaculteit toe. Hij waarschuwde hen voor aansprakelijkheid wegens zogenoemde ‘extremistische’ overtredingen. Zo werd een strafzaak met weinig openbaar gemaakte details gekoppeld aan een bredere boodschap over de grenzen van toelaatbare kritiek en gedrag.
Een zaak waarover weinig bekend is
De universiteit meldde dat K. zijn schuld volledig had erkend. De rechtbank hield volgens die mededeling rekening met verzachtende omstandigheden en legde een straf op van twee jaar vrijheidsbeperking, zonder plaatsing in een penitentiaire inrichting. Dat is geen gevangenisstraf, maar wel een strafrechtelijke sanctie met concrete gevolgen voor de veroordeelde.
De zaak werd behandeld op grond van deel 1 van artikel 368 van het Belarussische Wetboek van Strafrecht, dat betrekking heeft op de belediging van de president. De precieze uitspraak die als beledigend werd aangemerkt, is niet openbaar gemaakt. Ook is niet duidelijk gemaakt waar of onder welke omstandigheden die zou zijn gedaan of verspreid. De identiteit van de verdachte bleef beperkt tot de initiaal K.
Juist die beperkte openbaarheid staat in contrast met de keuze om de zitting zichtbaar te maken voor studenten. Het publiek kreeg weinig informatie over de concrete beschuldiging, maar zag wel hoe de staat reageerde op een uiting over het staatshoofd. De locatie maakte van de procedure daarmee meer dan een behandeling van één individueel dossier.
De website berichtte over de zitting en over de waarschuwing die de aanklager daarna aan de studenten gaf.
Van rechtszaak naar waarschuwing
De volgorde van de gebeurtenissen was veelzeggend. Eerst zagen studenten hoe een verdachte werd bestraft in een zaak over een vermeende belediging van Loekasjenko. Daarna kregen zij van een aanklager een waarschuwing over andere gedragingen die door de autoriteiten als ‘extremistisch’ worden aangemerkt.
Het ging dus niet om een abstract college over strafrecht. De waarschuwing volgde onmiddellijk op een concrete veroordeling, in dezelfde onderwijsomgeving en voor studenten die worden opgeleid voor juridische beroepen. Het is niet vast te stellen hoe iedere student de bijeenkomst heeft opgevat. Wel is duidelijk dat de universiteit werd gebruikt als plaats waar een juridische sanctie en een politieke waarschuwing samenkwamen.
Voor studenten kan de boodschap daardoor moeilijk los worden gezien van de strafzaak: kritiek op de president kan volgens de autoriteiten persoonlijke en strafrechtelijke gevolgen hebben. De verwijzing naar ‘extremistische’ overtredingen verbreedde het signaal bovendien, zonder dat in de openbare informatie precies werd uitgelegd welke handelingen daaronder kunnen vallen.
Waarom de campus de betekenis verandert
Een rechtszitting buiten de gebruikelijke rechtbank kan praktische redenen hebben. In Brest kreeg de keuze voor een universiteit echter ook een symbolische lading. Een instelling die normaal gesproken ruimte moet bieden aan studie, debat en zelfstandig oordeel werd het decor van een procedure tegen een politiek gevoelige uiting.
Dat roept herinneringen op aan openbare processen uit de Sovjetperiode, toen rechtszaken soms ook dienden om de macht van de leiding te tonen en een groter publiek af te schrikken. De zitting in Brest bewijst niet dat het huidige Belarus die historische periode volledig herhaalt. De instellingen en omstandigheden zijn anders. De vergelijking komt voort uit de combinatie van een zaak rond de leider, een demonstratieve locatie en een aansluitende waarschuwing aan jonge toehoorders.
Het gaat daarmee niet alleen om de opgelegde straf. De procedure werd ook een voorbeeld voor anderen. De staat liet zien welk gevolg volgens hem kan worden verbonden aan een belediging van de president en gebruikte het optreden van de aanklager om dat voorbeeld uit te breiden naar andere categorieën van verboden gedrag.
Een andere rol voor de universiteit
Universiteiten zijn bedoeld om studenten te leren bronnen te beoordelen, machtsbesluiten te analyseren en verschillende opvattingen te onderzoeken. Wanneer een strafzaak op de campus wordt gehouden en daarna wordt gevolgd door een waarschuwing over politiek gedefinieerde overtredingen, verschuift de rol van de instelling. Zij biedt dan niet alleen onderwijs, maar fungeert ook als kanaal voor de handhaving van staatsnormen.
De zaak-K. laat tegelijk belangrijke vragen onbeantwoord. Omdat de vermeende belediging niet openbaar is beschreven, kan buiten de betrokken autoriteiten nauwelijks worden beoordeeld hoe de beschuldiging tot stand kwam. Wel is zichtbaar hoe de procedure aan studenten werd gepresenteerd: als een openbare les in de mogelijke gevolgen van kritiek op Loekasjenko en van gedrag dat de staat als ‘extremistisch’ bestempelt.
De concrete ontwikkeling is daarom niet alleen de veroordeling tot twee jaar vrijheidsbeperking. Het is ook de manier waarop een universiteit werd ingezet om die veroordeling voor jonge mensen zichtbaar te maken. Daarmee komt de vraag centraal te staan of zulke zittingen uitzonderlijke gebeurtenissen blijven, of een terugkerend middel worden om op Belarussische campussen de grenzen van onafhankelijke meningsvorming af te dwingen.


