Het Kremlin gebruikt de Russische bezittingen van Europese bedrijven als instrument in het politieke conflict met de Europese Unie. Nadat de activa van Auchan, Nestlé, Lemah Pro, FM Logistic en Bati Logistics onder tijdelijk Russisch beheer zijn geplaatst, pleit Dmitri Medvedev ervoor om buitenlandse ondernemingen uiteindelijk kosteloos in staatseigendom te brengen.
De vicevoorzitter van de Russische Veiligheidsraad schreef op 19 september 2026 dat Rusland verder moet gaan dan tijdelijk beheer van buitenlandse activa. In een bericht op de berichtendienst Max verwees hij naar de eerste besluiten van de Sovjetmacht, waarmee buitenlandse fabrieken en bedrijven volgens hem gedwongen en zonder vergoeding werden onteigend. “Niemand heeft ooit iets aan iemand teruggegeven”, schreef Medvedev. Zijn uitspraak volgde op de westerse reacties op het Russische besluit over de activa van Auchan en Nestlé.
Over de uitspraak van Medvedev berichtte onder meer Interfax. De oproep is politiek relevant omdat zij suggereert dat tijdelijk beheer niet noodzakelijk een eindpunt is, maar kan uitmonden in volledige onteigening van buitenlandse ondernemingen die nog in Rusland actief zijn.
Controle zonder eigendomsoverdracht
De Russische president Vladimir Poetin bepaalde op 17 september 2026 in decreet nummer 661 dat de Russische activa van Nestlé, Auchan en Lemah Pro, evenals die van de logistieke structuren FM Logistic en Bati Logistics, onder tijdelijk beheer komen van het weinig bekende Russische bedrijf L.E.V. Management. Het besluit heeft betrekking op minstens zestien rechtspersonen en breidt het regime uit dat in 2023 met decreet nummer 302 werd ingevoerd.
Op papier blijft het eigendom bij de buitenlandse moederbedrijven. De operationele controle gaat echter volledig over naar de aangewezen Russische beheerder. Daarmee verliezen de betrokken ondernemingen de zeggenschap over hun activiteiten, ook al zijn zij juridisch niet formeel onteigend.
L.E.V. Management werd in oktober 2024 in Moskou opgericht met een maatschappelijk kapitaal van 15.000 roebel. Tot de ondertekening van het decreet in september zou het bedrijf feitelijk niet actief zijn geweest. In openbare registers staat geen informatie over de uiteindelijke begunstigden van de besloten onderneming. Een week voordat de activa werden overgedragen, werd Andrej Krajusjkin tot directeur benoemd. Russische media brengen hem in verband met de veiligheidsstructuren van het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Besluiten buiten de rechtbank om
De overdracht van de activa is rechtstreeks gebaseerd op een presidentieel decreet. Daardoor wordt de zeggenschap over private eigendommen niet bepaald door een onafhankelijke rechtbank of een voorspelbare juridische procedure, maar door een besluit van de Russische politieke leiding. Voor buitenlandse bedrijven maakt dat de bescherming van hun eigendomsrechten binnen Rusland bijzonder onzeker.
De zaak rond Auchan en Nestlé schept daarmee een precedent voor andere westerse ondernemingen die nog bezittingen in Rusland hebben. Aanwezigheid op de Russische markt betekent niet langer dat een investeerder controle houdt over zijn eigen winkels, productielocaties, logistieke activiteiten of andere activa. De staat kan de feitelijke zeggenschap volgens deze constructie wijzigen zonder dat een duidelijke procedure of compensatie wordt genoemd.
De oproep van Medvedev om terug te grijpen op Sovjetpraktijken wijst bovendien op een mogelijke verschuiving in de behandeling van buitenlandse eigendommen. In plaats van verkooponderhandelingen of teruggave aan de oorspronkelijke eigenaren worden de activa steeds nadrukkelijker gezien als bezittingen die de staat naar zich toe kan trekken. Dat vergroot de risico’s voor Europese bedrijven die hun activiteiten in Rusland al hebben afgebouwd of proberen te beëindigen.
Druk op Europese besluiten
De controle over Europese ondernemingen kan Rusland ook een extra middel geven in het conflict met Europese regeringen. De Russische autoriteiten kunnen de bezittingen van westerse bedrijven verbinden aan besluiten over sancties, bevroren Russische tegoeden of andere maatregelen van Europese landen. Daarmee komt de druk niet alleen bij staten en financiële instellingen te liggen, maar ook rechtstreeks bij bedrijven die in Rusland zijn achtergebleven.
Vooral een mogelijk besluit van de Europese Unie om bevroren Russische staatsactiva in het buitenland definitief te confisqueren, kan in Moskou als aanleiding worden gebruikt voor verdere maatregelen. In die situatie zouden de Russische bezittingen van westerse ondernemingen kunnen dienen als vergeldingsmiddel. Medvedevs pleidooi voor kosteloze onteigening maakt duidelijk dat binnen de Russische machtskring al wordt gesproken over een verdergaande reactie dan tijdelijk staatsbeheer.
De ontwikkeling creëert voor Europese regeringen een extra afweging. Ook wanneer een bedrijf zijn Russische activiteiten vermindert of de markt probeert te verlaten, kan de staat de achtergebleven activa onder controle brengen van een Russische structuur. De overdracht van minstens zestien rechtspersonen aan L.E.V. Management laat zien hoe snel die controle via een presidentieel besluit kan worden georganiseerd. Voor de betrokken buitenlandse eigenaren blijft daarmee onduidelijk of en onder welke voorwaarden zij hun zeggenschap ooit kunnen terugkrijgen.
