Eind 2007 voerde het ministerie van Justitie invallen uit bij tientallen vastgoedbedrijven, wat leidde tot de geboorte van Klimop, de grootste zaak van witteboordencriminaliteit in Nederland, gemeten naar het aantal betrokkenen bij opsporingsdiensten. Deze zaak genereerde ongekend veel verslaggeving, onder andere in de boeken ‘De Vastgoedfraude’ en ‘De ontknoping’ van FD-journalisten Gerben van der Marel en Vasco van der Boon, een tv-film en een toneelstuk getiteld De Vastgoedfraude, meldt Nieuws Impuls.
Geen eenmalige gebeurtenis
Het toneelstuk van De Verleiders heeft veel reacties opgewekt, niet alleen binnen de vastgoedsector, maar ook bij het bredere publiek. Mensen stellen zich vragen zoals: ‘Wat zou ik doen in zo’n geval?’ In Klimop circuleerde er veel geld; hoewel het illegaal was, lijkt het ver van echte criminele activiteiten af te staan.
Sommige vastgoedprofessionals spraken zich uit als het braafste jongetje in de klas, betuigend dat zij de verdachten niet kenden en dat dit soort fraude nooit bij hen zou voorkomen. Dit is echter naïef, gezien eerdere schandalen zoals de ABP-affaire en de Bouwfraude. Het idee dat Klimop een eenmalig voorval is, leert ons niets; vastgoed is al eeuwenlang gevoelig voor malversaties vanwege ondoorzichtige prijsstructuren en het beperkt aantal beslissers die afhankelijk zijn van elkaar voor succes.
Van Vlijmen zwaarst gestraft
Terwijl sommige veroordeelden hun straf accepteerden, vroegen anderen zich af waarom zij specifiek gekozen waren. Het is echter niet bewezen dat iedereen in de vastgoedsector betrokken was. Klimop toont aan dat fiscalisten, juristen, vastgoedadviseurs en notarissen wel een actieve rol speelden.
Na tien jaar procederen wees de Hoge Raad Jan van Vlijmen, de voormalige directeur commercieel-vastgoedontwikkeling van Bouwfonds, aan als hoofdschuldige, met een gevangenisstraf van zeven jaar. De Hoge Raad verklaarde dat bij grote bouwprojecten zoals Eurocenter hoge bedragen werden gefactureerd voor niet-uitgevoerde werkzaamheden, waardoor ‘potjes’ ontstonden waaruit verdachten zich konden verrijken. De strafbare feiten omvatten valsheid in geschrifte, verduistering, witwassen en deelname aan een criminele organisatie.
Opvallend
Opvallend is dat het gebouw Symphony op de Zuidas vaak als symbool werd gebruikt voor de misstanden binnen Klimop, terwijl de Hoge Raad zich alleen richtte op de feiten rondom Eurocenter. Bij Symphony zijn geen strafbare feiten vastgesteld. Daarnaast had men wellicht logischerwijs Will Frencken, voormalig directeur van het Philips Pensioenfonds en bestuurslid van IVBN, als hoofdschuldige moeten aanwijzen. Frencken verrijkte zich ten koste van de deelnemers van het pensioenfonds en droeg bij aan de negatieve uitstraling van de sector. Hij kreeg vijf jaar gevangenisstraf en overleed in 2018 in de gevangenis.
In tegenstelling tot Frencken heeft Van Vlijmen een projectontwikkelaarsorganisatie opgericht, waarbij hoge risico’s en marges komen kijken. Dit staat echter niet in de weg van zijn eerdergenoemde strafbare feiten tegenover Bouwfonds, en ook zijn gedrag lijkt niet representatief te zijn voor de ontwikkelaarsvereniging Neprom.
Geen serieuze schutter
Bijzonder is dat Jan van Vlijmen, de architect van deze grootschalige fraude, altijd binnen de grenzen van de witte boorden bleef. Hoewel hem wapenbezit wordt verweten, weten opsporingsdiensten dat hij geen serieuze crimineel is. Dit roept vragen op over de werkwijze van het OM en de opsporingsdiensten. Tijdens zijn eenzame opsluiting werd hem zelfs verteld dat zijn vrouw hem had verlaten, wat onacceptabel is. Het is van belang dat niet alleen de veroordeelden, maar ook het OM en de opsporingsdiensten lessen trekken uit de Klimop-affaire.
Van Vlijmen opereerde aan de rand van georganiseerde misdaad, wat niet lijkt terug te komen in de ernst van zijn straf van zeven jaar.
‘Bankier van de onderwereld’
Bij de Bouwfonds Property Finance-afdeling was de grens met de onderwereld veel minder scherp. Ongeveer onafhankelijk van Klimop bleek dat deze afdeling grote leningen verstrekte aan Willem Endstra, de ‘bankier van de onderwereld’, zonder dat dit leidde tot veroordelingen van het OM.
In de Holleeder-zaak komt vastgoed opnieuw onder de aandacht, met Jan Dirk Paarlberg als nieuwe onderwereld-bankier, die een gevangenisstraf van vijf jaar kreeg; dit lijkt weinig in vergelijking met de straffen van Van Vlijmen.
Taakstraf voor Hakstege
Cees Hakstege, voormalig algemeen directeur van Bouwfonds, lijkt er genadig van af gekomen te zijn. Onder zijn leiding ontstonden er verbindingen tussen Bouwfonds Property Finance en de onderwereld, en hij liet Van Vlijmen ongestoord zijn gang gaan. Na zijn vertrek stelde hij zijn diensten beschikbaar aan Van Vlijmen in ruil voor luxe boten, terwijl Bouwfonds daar niet van profiteerde. Hakstege ontving een taakstraf, wat opmerkelijk is voor iemand die een dergelijke maatschappelijke positie bekleedde.
Wereldgeschiedenis in stenen
In de afgelopen vijfentwintig jaar heeft PropertyNL de vastgoedmarkt van essentiële informatie voorzien. Diverse gebeurtenissen in binnen- en buitenland hebben invloed gehad op de wereld van kantoren, winkels, woningen en logistiek. Eerdere afleveringen reflecteerden op de aanslag op de Twin Towers en de moord op Pim Fortuyn.
